اولین و قدیمی‌ترین مسجد روی آب ایران در لار!

بعضی از ما اسمش را هم نشنیده‌ایم! خیلی هامان از کنارش به سادگی گذشتیم! صرفاً به خاطر سردرش، آن را به این نام می شناسیم! «سيلويا فگوئرا سفير اسپانيا در دربار صفوي در سال ١٦١٤ ميلادي برابر با ١٠٢٣ هجري قمري يعني حدود چهارصد سال قبل این بنا را ديده و به دليل اینکه این بنا چهار طاقي بوده و كوران هواي روي آب و خنكای آن، میز غذایش را آنجا چیدند و در این مکان غذا را میل می کرده است….». (تاریخ مفصل لارستان)

بر طبق گفته های جناب آقای عابدی راد؛ قدمتش به قرون اولیه اسلامی باز می گردد؛ که تقریباً هم عصر با بازار باشکوه و بی بدیل قیصریه است. احتمالا تا اینجا متوجه شده‌اید که می خواهم در مورد کدام بنا بگویم. آری… مسجد «چهار برکه» لار، اولین و قدیمی ترین مسجد با پلانی منحصر به فرد و  بر روی آب در ایران! (البته از من نشنیده بگیرید، ولی احتمالاً در دنیا هم اولین و قدیمی ترین باشد!).

معماری مسجد

پلانِ این مسجد مدور شبیه پلان بازار قیصریه صلیبی است و در واقع می توان گفت ماکت قیصریه بر روی این مسجد پیاده شده است. سقف مسجد چهار برکه از طاق های دو لنگه ای ۷ و ۵ استفاده شده؛ به صورت دالان به هم نزدیک شده است. یعنی شرق به غرب، غرب به شرق، شمال به جنوب و جنوب به شمال، تا اینکه به هم نزدیک شده اند و مربع وسط که به صورت دو طبقه ایجاد شده است. سقف اول از سقف چهار سوی پایین تر گرفته شده است تا بتواند هوای خنک و مرطوب از طریق پنجره ها وارد شبستان  مسجد شود. طبقه دوم به صورت ۸ ترک طاق ها اجرا و به هم متصل شده است که چهار سوی آن به چهار دالان برکه وصل شده و چهار سوی دیگر مابین چهار دالان است. هوای داخل مسجد بسیار خنک است و مطبوع و در واقع از این فضای منحصر به فرد استفاده بهینه شده است. این احساس که زیر پای شما دقیقا محل تلاقی چهار رشته آب انبار است و شما روی آب ایستاده اید، شاید کمی دلهره آور باشد که نکند فرو ریزد! اما مطمئن باشید که مهندسی این بنا آنقدر دقیق و حساب شده است که احتمال ریزش سقف اول (همان سطح شبستان) خیلی پایین است …. البته اگر ما با کارهای نابخردانه خود باعث تخریب آن نشویم!

کاربری این بنا از ابتدا تاکنون

با توجه به گفته های آقای عابدی راد این بنا به احتمال زیاد ابتدا محلی برای شور و مشورت و گردهمایی های کسبه بازار بوده است. البته یک احتمال ضعیف تر هم وجود دارد که بر طبق آن این محل مکانی جهت به جا آوردن اعمال مذهبی اقلیت های دینی ساکن در لار بوده است. اما با توجه به کتیبه ای که در مسجد وجود دارد این بنا حدود ۳۵۰ سال است که به مسجد تغییر کاربری داده است. البته در سالیان اخیر با مرمت این مکان، یکی از آثار باستانی لار محسوب می شود زیرا پیش از آن انبار کسبه بازار بوده است.

اگرچه مسجد حاج عبدالله در هندوستان با قدمتی ۵۰۰ ساله بر روی آب ساخته شده ولی باز هم به قدمت مسجد چهار برکه خودمان نمی رسد! از دهه ۱۹۹۰ میلادی ساخت مساجد روی آب در بعضی کشورها مانند عربستان، مالزی، مراکش، امارات و حتی ایتالیا، صرفاً به دلیل جذب گردشگر و ایجاد جاذبه توریستی، شروع شده و ادامه دارد، اما به هیچ وجه از لحاظ قدمت نمی توانند با چهار برکه رقابت کنند!

همانطور که ملاحظه فرمودید در تمام دنیا نداشته هایشان را تبدیل به جاذبه گردشگری می کنند تا بتوانند گردشگر جذب کنند و درآمدی از آن به دست آورند… اما متأسفانه در ایران و به ویژه لار، از داشته هایمان نه تنها استفاده نمی کنیم بلکه در پی تخریب آنها هم هستیم (همچون دهن‌شیر امامزاده، کنیسه یهودیان، خانه شریفی و ساباط بی بی ماهک و الی ماشاءالله!). با داشتن این بنای منحصربه فرد در کنار یکی از قدیمی ترین بازارهای دنیا (بازار قیصریه) و کاروانسراهای نو و گلشن و دهن شیر و آب انبار؛ مسئولین محترم! به نظرتان وقتش نرسیده برای پرونده خاک خورده و ۱۰ ساله‌ی ثبت مجموعه بازار قیصریه در یونسکو آستین بالا بزنید و به بهانه های واهی آن را بیش از این به تأخیر نیندازید؟؟!!

منبع: آفتاب لارستان

نگارنده: ابوذر سوری – کارشناس ارشد مدیریت جهانگردی