گزارشی از وضعیت شهر لار در دوره شاه اسماعیل صفوی

 

 

رسول احمدلو دانشجوی دکتری تاریخ: آنتونیو تنررو پرتغالی در سال ۱۵۲۳ م‌ همراه هیئت سفارت بالتازار پسوآ به منظور ملاقات با شاه اسماعیل صفوی از گمبرون از طریق لار، شیراز، اصفهان، کاشان، قم و سلطانیه به تبریز می‌رود، اما موفق به ملاقات با شاه ایران نمی‌شود.

با مرگ شاه اسماعیل، به دلیل تنش‌های سیاسی جانشینی شاه صفوی، هیئت پرتغالی برمی‌گردند. آنتونیو تنررو از آن‌ها جدا شده همراه چند تاجر ارمنی به شمال عراق و سوریه می‌رود. در حلب عثمانیان او را به جرم جاسوسی دستگیر کرده به مصر می‌برند. پس از مدتی تنررو از زندان آزاد شده و از طریق صحرای بین حلب و بصره به هرمز برمی‌گردد. در سال ۱۵۲۸ تنریرو به اصرار حاکم هرمز حاضر می‌شود نامه‌هایی دربار توطئه‌ای علیه حاکم هرمز را به لیسبون ببرد.

به نظر می‌رسد گزارش آنتونیو تنررو نخستین گزارش از وضعیت شهر لار در عصر شاه اسماعیل صفوی موسس حکومت صفویان باشد. گزارش وی درباره معماری، پوشش و طرز لباس پوشیدن لاری‌ها، تجهیزات نظامی، غذا، قلمرو حاکم لار و ضرب سکه لاری فوق‌العاده جالب است.

گزارش تنررو از شهر بدین شرح است: شهر لار که بیشتر از هرمز به طرف غرب است جزو پادشاهی ایران است و با کوه‌ها احاطه شده است. حصار لار از سنگ و گچ ساخته شده و در بسیاری از قسمت‌های آن کاشی‌های اسلامی گذاشته‌اند که فوق‌العاده زیبا هستند. شهر خانه‌هایِ زیبایِ زیادی دارد با دیوارهای قاب‌بندی شده به سبک فرانسوی و خشت و کوچه‌های زیاد، جمعیت آن باید در حدود چهار هزار نفر باشد که بیشتر مسلمان و سفید پوستند و آن‌ها را لاری می‌خوانند. در زمستان اهالی خفتان‌های پنبه‌ای تودوزی‌شده و در تابستان لباس‌هایی از پارچه‌های معمولی می‌پوشند. شلوارهای آن‌ها دراز و کفش‌هایشان نوک برگشته دارد. هم رویه و هم کف کفش‌ها از پارچه‌های پنبه‌ای درست شده‌اند و خیلی با دوام هستند. در این شهر کمان‌های ترکی بسیار اعلایی می‌سازند که زه آن‌ها بسیار کشیده می‌شود و چون خیلی کیفیت عالی دارند خواهان زیاد دارند و به جاهای زیاد می‌فروشند. می‌گویند (کمان لار) چنان که ما می‌گوییم “کلاه خود میلانی”.

سرپوش مردان عبارت است از عمامه‌ای از پارچه پنبه‌ای و کلاهی ابریشمی و بعضی از آن‌ها تاج «صوفی» به سر دارند. غذای اصلی این ناحیه خرما و به علاوه جو است، از جو که فراوان است نانی ضخیم می‌پزند که شبیه پنکیک ماست اینجا گندم هم دارند ولی زیاد نیست، گوشت مصرفی آن‌ها از گوشت بز است و گورخرانی که با تیر و کمان در کوه‌ها شکار می‌کنند و در آن مهارت زیادی دارند. اهالی لار چه در زمان جنگ و چه در صلح تیر و کمان با خود دارند.

قلمروی پادشاه لار خیلی وسیع است و در خارج شهر با فاصله بسیار کم از حصار املاکی هستند با خانه‌های زیبا که باغات میوه مانند اسپانیا و نخلستان دارند. در این شهر یهودیان ایرانی زندگی می‌کنند که فقیرند و اصلا از این نواحی هستند.

در اینجا سکه‌هایی ضرب می‌شود که «لاری» می‌خوانند و ارزشش سه وینتایس (Vinteis) است. در این سرزمین چارواداران زیادی هستند که هر یک از آنان هفت یا چهارده یا بیست قاطر دارد. تعداد هفت چهارپا یک قطاره خوانده می‌شوند که به معنی یک رشته چهارپا می‌آید و می‌گویند که فلانی چارواداری است با یک قطار یا دو قطار؛ آن‌ها در سرتاسر ایران کار شهرهای مختلف امتعه را به صورتی قابل اعتماد و خوب حمل‌و‌نقل می‌کنند، چون شجاع و جسورند و راهزنان جرات حمله به آن‌ها را ندارند. هنگام سفر چارواداران همیشه با تیر و کمان سپر پولادین و شمشیر دراز و تیز به خوبی مسلح هستند.

ف ۱۱۰