قیصریه لار؛ بازاری باشکوه در انتظار ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو

 

بازار قیصریه لار؛ بازاری باشکوه در انتظار ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو است.

به مناسبت ۲۱ آبان‌ماه سـالروز ثبت ملی بازار قیصریه، مهـدی تقـوی از فعالان اجتماعی و فرهنگی لار مقاله‌ای را تهیه و تنظیم کرده است که در زیر می‌خوانیم:

۸۵ سال قبل، در ۲۱ آبان ماه ۱۳۱۷ با امضای وزیر معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه، پرونده بازار قیصریه لار در ردیف ۳۱۵ فهرست آثار ملی غیرمنقول ایران به ثبت رسید. بازار قیصریه، نخستین میراث تاریخی شهر لار و منطقه لارستان بزرگ است که در فهرست آثار ملی قرار گرفته است. اگر چه مطالعات تاریخی و پژوهش‌های باستان‌شناختی مفصلی در مورد این بازار زیبا و چشم‌نواز صورت نگرفته اما تمامی جهانگردان اروپایی در طول سفرشان به ایران که در شهر لار اقامت داشته و یا از آن گذر کرده‌اند در سفرنامه‌های خود، از این بنای باشکوه و پر رونـق تعریف و تمجـید کرده‌اند. (سفرنامه دن گارسیا دسیلوا فیگوئروا ۱۰۲۶ه.ق- سفرنامه پیتر دلاواله ۱۰۳۱ ه.ق- سفرنامه دکتر جان فرایر ۱۰۸۸ ه.ق- سفرنامه انگلبرت کمپفر ۱۰۹۷ ه.ق- سفرنامه ژان کالمار ۱۳۰۱ ه.ق- سفرنامه – سفرنامه ژان شاردن ۱۰۸۵- سفرنامه ادوارد استاک ۱۲۹۹ ه.ق- سفرنامه کورنلیس دبروین)

کتاب «بازار قیصریه لار» نوشته دکتر محمدحسن ضیاء توانا، استاد گروه جغرافیا دانشگاه شهید بهشتی، یکی از معدود پژوهش‌های علمی و متقن در خصوص بازار قیصریه است. دکتر ضیاء توانا از نوادگان مرحوم حاج علی وکیل – از تجار و معتمدین لاری در عصر مشروطه و از یاران نزدیک مرحوم آیت‌اله العظمی سیدعبدالحسین لاری- هستند، که در این تحقیق، از ابعاد و زوایای گوناگون به پیشینه تاریخی، معماری و بافت کالبدی بازار، پیشینه تاریخی مالکیت بازار و نحوه توزیع فضایی کسبه و پیشه‌وران در بازار پرداخته‌اند. « نشر نی» این کتاب را در سال ۱۳۸۰ چاپ و منتشر کرده است.

در پیشگفتار این کتاب می‌خوانیم: در سال ۱۳۶۴ پژوهشگر و باستان‌شناس اتریشی آقای دکتر راینهارد پوهانکا به همراه دو هم‌میهن دیگرش سفری به ایران کرد و یک سخنرانی در انستیتو فرهنگی ایران و اتریش ایراد نمود… من نیز به این سخنرانی دعوت شدم. آشنایی من با آقای دکتر پوهانکا از آنجا شروع شد که قصد سفر و تحقیق به لارستان را داشت. متاسفانه پس از اتمام سفرش، فرصتی دست نداد تا دوباره یکدیگر را ملاقات کنیم. با زحمت بسیار توانستم آدرس او را که تغییر مکان شغلی داده بود پیدا کنم و نامه‌ای برایش بنویسم. وی با بزرگ منشی فراوان نسخه‌هایی از مقالات خود درباره لارستان برایم فرستاد. [راینهارد پوهانکا طی مسافرت تحقیقی، با سه مقاله با عنوان «باستان‌شناسی لار» و «کاروانسراها و کاروان‌داری در لارستان» و «قلاع و بقاع مذهبی لارستان» دریافت‌های خود را ارائه کرده است-لارستان و جنبش مشروطیت، دکتر محمدباقر وثوقی] …لزوم دستیابی به منابع تاریخی برای شناخت سیر تحولات و فرآیندهای گوناگون مربوط به موضوع و انطابق گذشته با حال، یا به بیان دیگر گذشته نگری و کنون نگری، من را واداشت تا به دنبال اسناد بیشتری باشم. از این رو در طول فرصت مطالعاتی‌ام در آلمان، در سال تحصیلی ۷۲-۱۳۷۱، سفری سه روزه نیز به کشور هلند و شهر لیدن کردم؛ زیرا هلندیان تاجرپیشه در سده‌های ۱۷ و ۱۸ میلادی در شهر لار تجارتخانه داشتند و بالطبع می‌بایست گزارش‌هایی هم از سفرها و اقامت‌های خود در لار برای هلند، به ویژه کمپانی هند شرقی، می‌فرستادند.

در بخش پیشینه تاریخی این تحقیق اشاره شده که: با توجه به حفظ تقریبی سبک معماری به کار رفته در بازار لار و تشابه آن با بازار چیت سـازهای اصفـهان و بازار چهارسـوی بخارا، مقایسه زمانی مابین آنها برای دسـتیابی به قدمت و سابقه تاریخی، ضروی به نظر می‌رسـد…. جای شکی نیست که قدمت بازار لار از بازارهای مشابه آن بیشتر است و به احتمال زیاد سبک معماری آنها الهام گرفته از بازار لار است.

(امید است با چاپ مجدد این اثر ارزشمند، این کتاب بیشتر در دسترس میراث دوستان و شهروندان لارستانی قرار گیرد)

در سال ۱۳۹۳ دو پژوهشگر دانشگاهی (آقای محمدعلی آبادی و خانم فروغ سلمانپور) مقاله‌ای با عنوان *کنکاشی در بازار قیصریه لار با هدف ریشه‌یابی دوره ساخت بنا (مقایسه تطبیقی بازار قیصریه لار و بازار زرگران بخارا) در فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی منتشر کردند که در آن با مقایسه تطبیقی میان بازارهای لار و بخارا، به نتایج قابل توجهی از تاریخ ساخت بازار قیصریه دست یافته‌اند. در بخش نتیجه‌گیری این تحقیق آمده است که: تمام شواهد موید ساخته شدن بازار لار در قرن هشتم هجری قمری ست…بازارهای دوران پیش از اسلام تا قبل از حکومت تیموریان اغلب به صورت ارگانیک و در بافت شهری شکل می‌گرفتند. تقریبا از این دوره است که بازارها منظم‌تر و به شکلی از پیش طراحی شده، ساخته شدند. بر طبق یافته‌های این پژوهش بطور یقین آنچه امروزه دیده می‌شود، متعلق به دوران تیموری است. نحوه جای‌گیری بنا در مجموعه شهری، عظمت به کار رفته در ساخت فضای مرکزی، شکل منحصر به فرد پلان، نحوه به کارگیری عناصر سازه‌ای، مصالح مورد استفاده و نحوه زیرسازی بنا، همه و همه نشان از سبک معماری تیموری دارد…. به بیانی دیگر، بازار لار، گنجینه‌ای ماهرانه از ترکیب عناصر شاخص دوران تیموری است.

به هر ترتیب، سازه ارزشمند، برجسته و فاخر بازار قیصریه لار این میراث هویت بخش و شاهکار نبوغ و خلاقیت ایرانی با برخورداری از سابقه و قدمت چندصدسـاله، معماری شاخص و منحصر به فرد، نقش موثر و جایگاه بی‌بدیل در رونق اقتصادی و حیات اجتماعی منطقه لارستان و جنوب کشور و مکانی برای مراودات و ارتباطات فرهنگی بین‌المللی در گذر تاریخ، واجد شرایط قرارگیری در فهرست میراث فرهنگی جهانی یونسکوست فلذا می‌طلبد ثبت جهانی این میراث بشری به‌صورت جدی در دستور کار وزارتخانه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی قرار گیرد و پرونده آن با فوریت به دبیرخانه کمیته میراث جهانی یونسکو ارائه شود.

ف ۱۱۰