پیشنهاد ثبت اثرمعنوی «قصیده غریب لاری و آجیل مشکل گشا»

یک پژوهشگر و نویسنده اهل شهرستان جویم پیشنهاد ثبت اثرمعنوی «قصیده غریب لاری و آجیل مشکل گشا» را مطرح کرد.

به گزارش میلاد لارستان به نقل از پیام دانش، حکایات و افسانه های کهن ، داستان های شیرین و اندرزهای آموزنده و نهفته ای دارند.

حکایات پیرمرد خارکن با دهها روایت مختلف یکی از دلنشین و نوستالژیک ترین حکایتها و بخشی از خاطرات کودکی ماست مضافا اینکه ساکنین خطه جنوب بلحاظ جغرافیایی با بوته های خار الفتی دیرینه دارند.

قصه های شیرین خارکن این تصویر را در ذهن متبادر می‌نمود که پیرمردی با یک داس و تبر و یک جوال یا طناب بر دوشش به صحرا میرود تا خار بچیند قدیم ها زندگی هرچند سخت بود اما از راه خارکنی هم میگذشت و با فروش یک پشته خار میشد لقمه نانی تهیه کرد و به یک بوته خار هم امید داشت.

 

حکایات خارکن پیر به حدی بردل می نشیند که اغلب بزرگان ادب پارسی بدان پرداخته آند که به چند مثال اشاره میکنم :

*حکیم فردوسی* حکایت بهرام گور و دل افروز خارکن را روایت میکند

* عطار نیشابوری* در منطق الطیر حکایت سلطان محمود و خارکن را نقل و به شیرین زبانی و دانایی پیر خارکن اشاره میکند

*جامی* داستان پیر خارکنی را بیان میکند که در هرقدم دانه شکری میکاشت و به رغم سختی ها شکرگزار بود و به خود می بالید که به سادگی زندگی کرده ودر دلش حرص نیفتاده است

* شیخ اجل سعدی* در حکایت حاتم طایی و پیر خارکن درباره قناعت و بزرگ منشی خارکن سخن می راند و گفته پند آمیز خارکن در پاسخ مهمانی حاتم را اینگونه بیان میکند

*هر که نان از عمل خویش خورد/*

*منت حاتم طایی نکشد*/

*مولانا* در حکایت خارکن ، صفات رذیله را همسان خار تلقی و ما انسانها را خارکن تشبیه می‌کند و نتیجه می گیرد که خارها اگر کنده نشوند هر سال تناورتر شده وما هر سال پیرتر و کم توان تر

*نیمایوشیج* قطعه زیبایی بنام خارکن و *پروین اعتصامی* نیز قطعه ای بنام (سرود خارکن ) سروده آند

 

*قصیده غریب لاری*

در بین دهها حکایت و افسانه ، فقط یک قصه است که بطور فراگیر در دوقرن اخیر به فولکلور و باورهای مردم سراسر کشور ( از پایتخت تا دورترین روستاها ) راه یافته و آن هم قصه خارکنی بنام بابا عبداله است که شاعری بنام *غریب لاری* آن را منظوم ساخته است.

اشعار غریب لاری در قالب مثنوی سروده و لکن به قصیده ( قصیده حضرت مشکل گشا ) شهرت یافته است.

این قصیده در یک قرن اخیر بصورت کتابچه صدها بار چاپ شده است.

در قصیده مشکل گشا ، شاعر ( غریب لاری ) داستان پیرمرد خارکنی را روایت میکند که روزگار سختی را می‌گذرانید روزی در عالم رویا بزرگواری سنگ در دامنش می نهد و سنگها تبدیل به گوهر شب چراغ شده و قرار میشود با فروش گوهرها در هر شب جمعه آجیل مشکل گشا خیر کند.

خارکن ثروتمند میشود اما داستان به همین جا ختم نمی‌شود و ماجراهای جذاب و شنیدنی دیگر رخ می‌دهد.

در این داستان *خضر و الیاس و مولاعلی* نیز نقش آفرینی دارند.

این داستان سنت آجیل مشکل گشا و خیرنمودن در شب جمعه را با نیت برآورده شدن حاجات ، دفع چشم زخم ، بخت گشایی و….. ترویج نمود گرچه ریشه این سنت در آیین زرتشت نیز وجود دارد.

نفوذ و راهیابی قصیده غریب لاری به باورهای مذهبی و فولکلور عامه و آنهم در مقیاس کشوری بحدی بوده که خواندن فرازی از این قصیده با مطلع ( هر که را مشکل بود حلال مشکل ها علی است …. ) در باور مردم جزو الزامات و واجبات آجیل مشکل گشا شمرده میشد و ملایان و باسوادان مکتبی اشعاری از قصیده غریب لاری را برآجیل خوانده و سپس توزیع می‌شد.

با توجه به آیین دیرپای آجیل مشکل گشا که با این داستان و قصیده گره خورده است شایسته است به عنوان یک اثر معنوی ثبت گردد.

نگارنده: غلامرضا لاری – پژوهشگر ونویسنده از شهرستان جویم

ف ۱۱۰