تبارنامه و پیشینهٔ خاندان استاد احمد پژمان

 

 

منوچهر عابدی راد/ پژوهشگر تاریخ و فرهنگ لارستان: از تبار و خاندان گرانمایهٔ استاد فقید، دکتر احمد پژمان، موسیقی‌دان برجسته و نامدار ایران، چنین برمی‌آید که ریشه‌های او در خاکی بارور از فرهنگ، ادب و آزادگی دوانیده شده است.

خاندان ایشان، معروف به «خاندان میرزاها»، از روزگار صفوی تاکنون، در عرصه‌های علم، فرهنگ، ادب و بازرگانی، خوش‌نام و اثرگذار بوده‌اند. از جمله برخی از اجداد این خاندان در کسوت حکمرانان لارستان و بنادر فارس ایفای نقش کرده‌اند و از نام‌آوران روزگار خویش بوده‌اند.

 

تبارشناسی

پدر استاد، میرزا مصطفی، از سلالهٔ اصیل خاندان میرزاها و از نوادگان میرزا زاهد علی بن سعدالدین – شاعر نامدار اواخر عهد صفویه – بود.

مادر ایشان، *مرحومه زینت‌السادات، از سادات اصیل و مشهورِ نسّابهٔ* لارستان به شمار می‌رفت پدر ماجد اين بانو سيد ابوطالب مشهور از نوادگان مير مهدي نسابه روحاني انقلابي بر عليه مهاجمان محمود و اشرف افغان بوده و در پاکی نسب و نجابت شهره بوده است .

 

جدّ اوسط:

*میرزا زاهد علی (سخای لاری)*

در میان نیاکان این خاندان، نام *میرزا زاهد علی بن سعدالدین با تخلص «سخا»* به روشنی می‌درخشد. وی در لار زاده شد و تا سال ۱۱۴۶ قمری زیست.

*سخاي لاري* شاعری نکته‌سنج و خوش‌قریحه بود که اگرچه در فصاحت زبان شهرتی به بلاغت تمام نیافت، اما اشعار لطیف و خیال‌انگیزش در میان اهل ادب مقبول افتاد. طبعی سرشار و خیالی خرم داشت و سالیانی با *حزین لاهیجی* و خاندان او معاشرت می‌کرد.

در روزگار آشوب و ناآرامی‌های ایران، از سوی حکومت مرکزی به *فرمانروایی لارستان و بنادر فارس* گماشته شد. او نيز سالیان دراز در برابر یورش افاغنه مقاومت کرد، اما سرانجام مغلوب گشت و مدتی در اصفهان به اسارت افتاد. پس از آزادی، به حکومت بندرعباس منصوب شد و همچنان با مهاجمان مخالفت ورزید تا آنکه از تاب و توان افتاد و به هند روی آورد. در دربار *برهان‌الملک بهادر شاه* به مقامی ارجمند رسید، اما به دسیسهٔ بدخواهان و به دست زنی مغنیه مسموم گشت و در شاه‌جهان‌آباد به خاک سپرده شد.

از دیگر رجال این خاندان، باید از *میرزا اشرف‌جهان لاری* – تاجر نامدار روزگار نادرشاه و دوست صاحب «سانحات» و دیوان ،،،،،، *حزین لاهیجی* – یاد کرد که نام او نیز بر تارک تاریخ می‌درخشد.

 

*نمونه‌ای از سروده‌های سخای لاری*

 

*در شب هجر تو شرمندهٔ احسانم کرد*

*دیده از بس گهر اشک به دامانم کرد*

 

سرگذشت غم هجران تو گفتم با شمع

آن‌قدر سوخت که از گفته پشیمانم کرد

 

*شمّه‌ای از گل روی تو به بلبل گفتم*

*آن تَنُک‌حوصله رسوای گلستانم کرد*

 

زلف او بود سخا، حاصل سرمایهٔ عمر

شانه آخر ز کفم برد و پریشانم کرد

*سخا لاری*

 

آنچه از برخی از سرگذشت زندگی استاد مرحوم دکتر احمد پژمان قابل ارائه است :

*احمد پژمان در ۱۸ تیرماه ۱۳۱۴ در شهر لار از دیار فرهنگ‌پرور فارس چشم به جهان گشود*

. کودکی و نوجوانی او در فضایی آمیخته با موسیقی و نغمه‌های جنوب ایران سپری شد. در دبیرستان به آموختن ویولن نزد *استاد حشمت سنجری* پرداخت و دانش نظری موسیقی را از *استاد حسین ناصحی* فراگرفت. به زودی به عنوان نوازندهٔ ویولن به ارکستر سمفونیک تهران راه یافت و در دوران رهبری *سنجری و هایمو تویبر* در این ارکستر حضور داشت.

در سال ۱۳۴۲ تحصیلات دانشگاهی خود را در رشتهٔ زبان و ادبیات انگلیسی در دانشسرای عالی به پایان برد و در سال ۱۳۴۳ با دریافت بورسیهٔ تحصیلی راهی اتریش شد. در آکادمی موسیقی وین نزد استادانی برجسته همچون *توماس کریستین داوید، آلفرد اوول و هانس یلینک* به تحصیل آهنگسازی پرداخت و در سال ۱۳۴۷ به ایران بازگشت.

پس از بازگشت، به عنوان آهنگساز تالار رودکی و استاد موسیقی دانشگاه تهران به کار مشغول شد. از آثار برجستهٔ او در این دوره می‌توان به اپرای *«جشن دهقان» (برای افتتاح تالار رودکی)، اپرای «دلاور سهند» و اپرای «سمندر»* اشاره کرد که پیش از انقلاب در تالار رودکی به اجرا درآمدند.

دکتر پژمان در سال‌های پایانی عمر خود در آمریکا اقامت داشت و سرانجام در *هفتم شهریورماه در شهر لس‌آنجلس*، پس از دوره‌ای بیماری، در نودسالگی چشم از جهان فروبست و به ابدیت پیوست. یاد و نام او در حافظهٔ فرهنگی ایران جاودان خواهد ماند.

اينك شهر لار به سوگ نشسته و منزلگاه ابدی این استاد و اسطوره موسیقی ایران خواهد بود.

ف ۱۱۰