جاده‌های باستانی لارستان و نقش آنها در اتصال جنوب شرق و شرق فارس به دریا

 

رسول احمدلو / دانشجوی دکتری تاریخ: به مناسبت خواهرخواندگی شهرستان‌های لارستان و بندرلنگه که به همت دکتر بروجردی نماینده شهرستان‌های لارستان، خنج، گراش، اوز و جویم در مجلس شورای اسلامی، آقای عباسی فرماندار ویژه لارستان، شهردار و شورای لار و مسئولین استان هرمزگان منعقد شد، توجه به تاریخچه و پیامدهای این تصمیم سیاسی اهمیت می‌یابد.

در بخش‌های پیشین، نکاتی پیرامون تاریخچه و جایگاه این دو شهرستان ارائه شد. در این بخش، به یکی دیگر از نتایج و پیامدهای این تصمیم پرداخته می‌شود؛ اتصال جنوب شرق و شرق فارس به دریا:

یکی از محورهای اصلی این اتصال، جاده حاجی‌آباد– لار– بستک– بندرلنگه– کیش است. این مسیر، که ریشه‌ای دیرینه در دوران ایران میانه دارد، نقش استراتژیک مهمی در حمل‌ونقل و ارتباطات منطقه‌ای ایفا کرده است. بررسی تاریخی این مسیر را می‌توان در چند بخش ارائه نمود.

 

مسیرهای ارتباطی داربگرد:

همان‌طور که مشخص است، داربگرد از نواحی باستانی و مراکز تمدنی مهم ایران به شمار می‌رود. مسیرهای ارتباطی که داربگرد را به لارستان و دریا متصل می‌کرده است، به شرح زیر است:

مسیر اول: پس از خروج از داراب و رسیدن به حاجی‌آباد (شهرستان زرین‌دشت کنونی)، مسیر به دو شاخه تقسیم می‌شود:

شاخه اول به سمت مزایجان (مزادیگان هخامنشی) هدایت می‌شود و از آنجا به داربگرد، دهستان درز و سایبان متصل بوده و نهایتاً راهی سیرجان و کرمان می‌شده است.

شاخه دوم، به سمت لارستان حرکت می‌کند. پس از طی چند کیلومتر، به دروازه بریز می‌رسد که خود به دو راه تقسیم می‌شود: یکی به بنارویه و دیگری به بریز.

پس از عبور از دروازه بریز و رسیدن به بریز، مسیر به سمت برکه شیخ (ایستگاه اول مسیر باستانی لار به کاریان) ادامه می‌یابد و از آنجا به کاسه‌دار و نهایتاً به شهر لار متصل می‌گردد.

اهمیت این جاده در سادگی مسیر و غنای منابع آبی آن است؛ مسیر دشتی و پرآب که عبور از آن آسان بوده و هیچ منطقه صعب‌العبور جدی در آن وجود نداشته است. منابع تاریخی نشان می‌دهند که اکثر لشکرکشی‌ها به سمت کرمان و لارستان از این مسیر انجام می‌شده است. دلایل اصلی این انتخاب، علاوه بر هموار بودن مسیر، وجود آب فراوان و دشتی بودن منطقه بوده است.

 

مسیر جایگزین و کاروانسراهای قاجاری:

با توجه به وجود کاروانسرای عصر قاجاریه در زیر کوه نمک در دشت بزرگ بریز، به نظر می‌رسد مسیر جدیدی جایگزین مسیر کلاسیک دروازه بریز شده باشد. بر اساس شواهد موجود، جاده هنگام رسیدن به دو راهی دروازه بریز و بنارویه به سمت چپ می‌پیچد و مسیر تازه‌ای را شکل می‌دهد.

در نزدیکی های این مسیر، بقایای یک قلعه یا کاروانسرا بر بالای کوهی نزدیک زاهد رستم واقع است که نشان‌دهنده اهمیت راه مذکور در اتصال داربگرد به شرق لارستان بوده است. این مسیر علاوه بر جنبه نظامی، نقش مهمی در حمایت از قوافل تجاری و استراحت لشکریان ایفا می‌کرده است.

پس از عبور از محلی به نام تنگ‌آب، مسیر به دشت بزرگ بریز و کاروانسرای قاجاری می‌رسد. کاروانسرا احتمالاً به‌عنوان ایستگاه استراحت قوافل مورد استفاده قرار می‌گرفته است. از این نقطه، جاده به سمت دهکویه امتداد یافته، هرچند تاکنون آثار ملموسی از ادامه مسیر دشت بریز تا دهکویه شناسایی نشده است.

با این حال، شواهد موجود نشان می‌دهد که این مسیر علاوه بر اتصال داخلی، نقش مهمی در شبکه حمل‌ونقل، تجارت و دفاع منطقه‌ای داشته و اهمیت استراتژیک آن از دوران باستان تا دوره قاجار ادامه یافته است.

ف ۱۱۰