برنامه راهبردی اقتصادی برای بیست سال آینده لارستان

 

سیدروح‌اله قرشی، رئیس دانشگاه پیام نور لارستان: تحلیل ویژگی‌های شهرستان لارستان و تدوین چشم‌اندازی جامع برای افق ۲۰ساله، نیازمند درک عمیق از پتانسیل‌ها، محدودیت‌ها و موقعیت ژئوپلیتیکی این منطقه است. لارستان با پیشینه‌ای درخشان به عنوان مرکز ایالتی وسیع در جنوب ایران و ایفای نقش کلیدی در تجارت و گمرکات خلیج فارس در دوره صفویه، امروز نیز با اتکا به موقعیت راهبردی خود می‌تواند به قطب توسعه جنوب کشور تبدیل شود.

آنچه در ادامه ارائه می‌شود، برنامه‌ای راهبردی با افق ۱۴۲۴ خورشیدی (۲۰۴۵ میلادی) با تمرکز بر چهار محور لجستیک، پس کرانگی، گردشگری و هوشمندی است.

 

بخش اول: تحلیل وضعیت موجود و ویژگی‌های کلیدی شهرستان لارستان

لارستان به عنوان پهناورترین شهرستان استان فارس، دارای ویژگی‌های منحصربه‌فردی است که آن را برای یک جهش راهبردی آماده ساخته است.

 

موقعیت ژئواکونومیک و ژئوپلیتیک (پس‌کرانه بودن):

مهمترین ویژگی لارستان، موقعیت ممتاز آن به عنوان حلقه اتصال استان فارس به آب‌های آزاد (خلیج فارس و دریای عمان) و کریدور شمال-جنوب است. این شهرستان با فاصله ۲۰۰ کیلومتری از بندرعباس و نزدیکی به بنادر مهمی چون بندرلنگه، عسلویه و جزایر کیش و قشم، دروازه ورود و خروج کالا به مرکز کشور محسوب می‌شود. در گذشته، ایالت لارستان شامل بنادر مهمی چون گمبرون (بندرعباس امروز) بوده است. امروز نیز این شهرستان می‌تواند با احیای نقش تاریخی خود، به عنوان پس‌کرانه هوشمند و لجستیکی بنادر جنوب ایفای نقش کند .

 

پتانسیل‌های گردشگری:

لارستان دارای گنجینه‌ای غنی از جاذبه‌های گردشگری است که تاکنون به طور شایسته معرفی نشده‌اند:

گردشگری تاریخی-فرهنگی: وجود بازار تاریخی قیصریه (الهام‌بخش بازار اصفهان)، قلعه اژدهاپیکر (پیش از اسلام)، باغ نشاط، صدها اثر تاریخی ثبت‌شده و آتشکده باستانی آذرفرنبغ (کاریان) نشان از تمدنی دیرپا دارد.

گردشگری طبیعی: منطقه حفاظت‌شده هرمود با قوچ منحصربه‌فرد لارستان، گنبدهای نمکی با رنگ‌های شگفت‌انگیز (که ذخایر معدنی ارزشمندی نیز دارند) و کوه‌های مرتفع، پتانسیل بالایی برای طبیعت‌گردی و ژئوتوریسم ایجاد کرده‌اند.

گردشگری سلامت و بوم‌گردی: سوغات معروفی چون حلوای مسقطی و وجود جوامع محلی با فرهنگ و زبان خاص لارستانی (که با کشورهای حاشیه خلیج فارس پیوند زبانی و فرهنگی دارند) ظرفیت بی‌نظیری برای گردشگری سلامت و بوم‌گردی فراهم آورده است.

 

ظرفیت‌های لجستیک و زیرساختی:

فرودگاه بین‌المللی لارستان: وجود این فرودگاه، یک مزیت رقابتی حیاتی برای جابه‌جایی سریع کالا و مسافر (به ویژه ایرانیان مقیم خارج) است.

شبکه ارتباطی: قرارگیری در مسیر ترانزیتی شیراز به بندرعباس و اتصال به استان هرمزگان، لارستان را به یک هاب طبیعی حمل‌ونقل تبدیل کرده است .

 

بستر هوشمندی و سرمایه انسانی:

نیروی انسانی کارآفرین: مهاجرت تاریخی لارستانی‌ها به کشورهای حاشیه خلیج فارس، شبکه‌ای از سرمایه‌داران و تجار بین‌المللی را ایجاد کرده که می‌توانند موتور محرکه سرمایه‌گذاری در منطقه باشند.

زیرساخت علمی: حضور مجتمع آموزش عالی لارستان و برگزاری کنفرانس‌های ملی مانند “کنفرانس تحول دیجیتال و سیستم‌های هوشمند” نشان از عزم منطقه برای حرکت به سمت فناوری‌های نوین دارد.

 

بخش دوم: چشم‌انداز اقتصادی بیست‌ساله (افق ۱۴۲۴)

با تکیه بر ویژگی‌های فوق، چشم‌انداز زیر برای لارستان ترسیم می‌شود:

“لارستان ۱۴۲۴: دروازه هوشمند تجارت و فناوری جنوب ایران؛ قطبی برای لجستیک یکپارچه، گردشگری چندوجهی و نوآوری دیجیتال با تکیه بر هویت تاریخی و پیوندهای فراملی.”

 

این چشم‌انداز بر چهار رکن اصلی استوار است:

۱. لارستان؛ هاب لجستیک و ترانزیت: تبدیل شدن به گره اصلی زنجیره تأمین بین بنادر جنوب و مرکز کشور.

۲. لارستان؛ پس‌کرانه هوشمند: ارائه خدمات پیشرفته مالی، بیمه‌ای، فناوری اطلاعات و پشتیبانی به بنادر و مناطق ویژه اقتصادی همجوار.

۳. لارستان؛ مقصد گردشگری هوشمند: ایجاد تجربه‌ای یکپارچه و دیجیتال برای گردشگران تاریخی، طبیعی و سلامت.

۴. لارستان؛ شهرستان هوشمند: ارتقای کیفیت زندگی شهروندان از طریق حکمرانی داده‌محور و زیرساخت‌های دیجیتال.

 

بخش سوم: برنامه راهبردی (راهبردها و اقدامات کلیدی)

برای تحقق این چشم‌انداز، در هر یک از چهار محور، راهبردهای مشخصی به شرح زیر پیشنهاد می‌شود:

 

محور اول: لجستیک (تبدیل لارستان به هاب منطقه‌ای)

راهبرد ۱-۱: احداث منطقه ویژه اقتصادی لجستیک لارستان.

اقدامات: ایجاد شهر فرودگاهی در اطراف فرودگاه بین‌المللی با کاربری‌های ترکیبی لجستیک، پردازش کالاهای صادراتی-وارداتی، سردخانه و انبارهای مدرن. جذب سرمایه‌گذاران لارستانی مقیم خارج برای توسعه این منطقه.

 

راهبرد ۲-۱: توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل ترکیبی.

اقدامات: مطالعه و پیگیری اتصال لارستان به شبکه ریلی سراسری از طریق خط فرعی شیراز-لار-بندرعباس. ارتقای محورهای مواصلاتی موجود به استانداردهای آزادراهی و بزرگراهی.

راهبرد ۳-۱: استقرار صنایع فرآوری و بسته‌بندی.

اقدامات: ایجاد شهرک‌های صنعتی تخصصی برای فرآوری محصولات کشاورزی (مرکبات، خرما)، شیلاتی و معدنی (گچ، نمک) پیش از صادرات، با هدف افزایش ارزش افزوده.

 

محور دوم: پس‌کرانه بودن (ارائه خدمات پیشرفته به بنادر جنوب)

راهبرد ۱-۲: ایجاد شهر دیجیتال پشتیبانی بنادر (Port-back Office City).

اقدامات: احداث مراکز داده و دفاتر پشتیبانی برای شرکت‌های فعال در بنادری مانند بندرعباس، عسلویه، کیش و قشم. ارائه خدمات پردازش اسناد حمل ونقل، بیمه، امور مالی و گمرکی از راه دور با کیفیت بالا و هزینه کمتر نسبت به کلانشهرها.

راهبرد ۲-۲: گسترش زنجیره سرد و امنیت غذایی.

اقدامات: ایجاد بزرگترین قطب تأمین و ذخیره‌سازی مواد غذایی و محصولات کشاورزی مورد نیاز جزایر و بنادر جنوب، با استفاده از موقعیت لارستان در کریدور شمال-جنوب.

راهبرد ۳-۲: توسعه خدمات آموزشی و درمانی فرامنطقه‌ای.

اقدامات: ارتقای سطح بیمارستان‌ها و مراکز آموزشی لارستان به استانداردهای بین‌المللی برای ارائه خدمت به شاغلان مناطق ویژه اقتصادی و صنعت نفت در جنوب.

 

محور سوم: گردشگری (طراحی مقصد هوشمند و چندوجهی)

راهبرد ۱-۳: احیا و معرفی “مثلث طلایی گردشگری لارستان”.

اقدامات: تمرکز بر سه ضلع الف) گردشگری تاریخی-معنوی (بازار قیصریه، قلعه اژدهاپیکر، آتشکده کاریان، امامزادگان) ، ب) ژئوتوریسم و طبیعت‌گردی (گنبدهای نمکی، منطقه هرمود با قوچ لارستان) ، ج) گردشگری سلامت و کسب‌وکار (حلوای مسقطی، بوم‌گردی‌های لوکس، توریسم درمانی با استفاده از ظرفیت جامعه پزشکی لارستانی مقیم خارج).

راهبرد ۲-۳: ایجاد “برند لارستان”

اقدامات: طراحی یک برند واحد که میراث کهن (بازار قیصریه) و جاذبه‌های منحصربه‌فرد طبیعی (گنبد نمکی) را تلفیق کند. هدف‌گذاری برای جذب گردشگران از کشورهای حاشیه خلیج فارس که با فرهنگ لارستانی آشنا هستند.

راهبرد ۳-۳: توسعه زیرساخت‌های گردشگری هوشمند.

اقدامات: احداث هتل های باکیفیت و ایجاد پلتفرم جامع رزرواسیون آنلاین، اپلیکیشن راهنمای گردشگر با واقعیت افزوده برای بازدید از بناهای تاریخی، و سیستم یکپارچه مدیریت زائران و گردشگران. توانمندسازی جوامع محلی برای ارائه خدمات بوم‌گردی دیجیتال‌محور.

 

محور چهارم: هوشمندی (حرکت به سوی شهرستان هوشمند)

راهبرد ۱-۴: پیاده‌سازی زیرساخت دولت الکترونیک و شهر هوشمند.

اقدامات: ایجاد پنجره واحد خدمات شهری و روستایی، توسعه سامانه‌های مدیریت انرژی و پسماند، و استقرار سامانه هشدار سریع زلزله (با توجه به سابقه لرزه‌خیزی منطقه).

راهبرد ۲-۴: ایجاد مرکز نوآوری و شتاب‌دهنده تخصصی لارستان.

اقدامات: تأسیس مرکز نوآوری با حمایت مجتمع آموزش عالی لارستان و سازمان انرژی اتمی با تمرکز بر اینترنت اشیا (IoT) برای کشاورزی دقیق، لجستیک هوشمند، و نرم‌افزارهای گردشگری. هدف، جلوگیری از مهاجرت نخبگان و تبدیل لارستان به قطب استارتاپی جنوب استان فارس است.

راهبرد ۳-۴: آموزش و توانمندسازی دیجیتال.

اقدامات: راه‌اندازی مدرسه تابستانه برنامه‌نویسی و هوش مصنوعی برای نوجوانان، ارائه دوره‌های مهارت‌محور دیجیتال برای بازاریان و فعالان گردشگری، و ایجاد بازارچه‌های مجازی برای صنایع‌دستی و سوغات .

 

بخش چهارم: سازوکارهای تحقق برنامه:

برای اجرایی‌سازی این برنامه پیشنهاد می‌شود:

۱. ایجاد “قرارگاه توسعه لارستان”: تشکیل نهادی فرابخشی با حضور نمایندگان دولت، بخش خصوصی (به ویژه سرمایه‌گذاران لارستانی خارج از کشور)، دانشگاه‌ها و نهادهای انقلابی برای رفع موانع و هدایت پروژه‌ها.

۲. بازاریابی و برندسازی بین‌المللی: استفاده از ظرفیت دیپلماسی عمومی و پیوندهای فرهنگی با کشورهای حاشیه خلیج فارس برای جذب سرمایه و گردشگر.

۳. تعریف پروژه‌های محرک توسعه: شروع کار با پروژه‌های کلیدی مانند منطقه ویژه اقتصادی، شهر دیجیتال پشتیبانی بنادر، و احیای بازار قیصریه به عنوان موتورهای محرک توسعه.

 

نتیجه‌گیری:

لارستان با تکیه بر موقعیت ژئواکونومیک منحصربه‌فرد خود به عنوان پس‌کرانه بنادر جنوب، سرمایه انسانی توانمند، و غنای تاریخی و طبیعی، ظرفیت آن را دارد که در یک برنامه بیست‌ساله، از یک شهرستان عمدتاً با اقتصاد مهاجرپایه، به قطب راهبردی لجستیک، فناوری و گردشگری در سطح منطقه و فراتر از آن تبدیل شود. کلید موفقیت این برنامه، نگاه یکپارچه به چهار محور یادشده و ایجاد پیوند میان سنت و فناوری است.

ف ۱۱۰