تخریب پل لاتیدان و مقاومت ابراهیم‌خان لاری در برابر پرتغالی‌ها

 

دکتر رسول احمدلو: استعمارگران در طول تاریخ، برای دستیابی به اهداف سیاسی، اقتصادی و نظامی خود، تنها به اشغال سرزمین‌ها و کنترل منابع بسنده نکرده‌اند، بلکه همواره از ابزارهای گوناگون برای تضعیف قدرت جوامع مورد هجوم بهره گرفته‌اند. یکی از مهم‌ترین این ابزارها، هدف قرار دادن زیرساخت‌های حیاتی همچون پل‌ها، راه‌ها و مسیرهای ارتباطی بوده است؛ زیرا این سازه‌ها نه‌تنها نقش اقتصادی و اجتماعی دارند، بلکه در زمان جنگ، شریان حرکت نیروها و پشتیبانی نظامی محسوب می‌شوند. ازاین‌رو، تخریب پل‌ها در بسیاری از دوره‌های تاریخی، اقدامی فراتر از ویرانی یک بنای عمرانی و بخشی از راهبرد نظامی برای ایجاد اختلال، انزوا و کاهش توان مقاومت یک سرزمین بوده است.

پیش از فتح هرمز به دست سپاه صفوی، خلیج فارس بیش از یک قرن عرصه حضور و سلطه‌جویی پرتغالی‌ها بود. پرتغال از آغاز سده شانزدهم میلادی با هدف کنترل تجارت دریایی و تسلط بر مسیرهای ارتباطی میان شرق و غرب وارد خلیج فارس شد و با اشغال جزایر و بنادر مهمی چون هرمز و قشم، تلاش کرد نفوذ خود را در منطقه تثبیت کند.

با این حال، سیاست پرتغالی‌ها تنها به کنترل مراکز دریایی محدود نبود؛ آنان برای حفظ برتری خود از ابزارهای نظامی، اقتصادی و تخریب زیرساخت‌های ارتباطی نیز استفاده می‌کردند.

لارستان به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه خود، جایگاهی مهم در تحولات جنوب ایران داشت. این منطقه در مسیر ارتباطی میان بنادر خلیج فارس و مناطق داخلی ایران قرار گرفته بود و حاکمان لارستان، به‌ویژه امرای میلادی، از قدرت و نفوذ قابل توجهی برخوردار بودند.

کهورستان و پل تاریخی لاتیدان نیز در آن دوره بخشی از قلمرو حاکم لارستان به شمار می‌رفتند و این پل یکی از مسیرهای مهم ارتباطی جنوب ایران بود؛ مسیری که ارتباط میان نواحی ساحلی و مناطق داخلی را برقرار می‌کرد.

در نیمه دوم سده شانزدهم میلادی، هنگامی که پرتغالی‌ها درصدد گسترش نفوذ خود از جزایر هرمز و قشم به سرزمین اصلی ایران برآمدند، با مقاومت ابراهیم‌خان ثانی، حاکم مقتدر لارستان، روبه‌رو شدند. ابراهیم‌خان که آخرین فرمانروای قدرتمند خاندان میلادی لارستان بود، در برابر توسعه‌طلبی پرتغالی‌ها ایستادگی کرد.

بر پایه گزارش‌های تاریخی، پرتغالی‌ها برای پیشروی در قلمرو لارستان اقدام به حمله کردند، اما ابراهیم‌خان با بسیج نیروهای خود، در برابر آنان مقاومت کرد و مانع گسترش نفوذشان در سرزمین اصلی ایران شد.

گزارش هانس کریستوف فون توفل، جهانگرد آلمانی، از این رویارویی، اهمیت ویژه‌ای دارد. او روایت می‌کند که پرتغالی‌ها که در آن زمان هرمز و قشم را در اختیار داشتند، در سال ۱۵۶۷ میلادی برای گسترش نفوذ خود به قلمرو لارستان یورش بردند، اما با واکنش سریع ابراهیم‌خان مواجه شدند. وی با گردآوری حدود چهار هزار سوار، در برابر نیروی مهاجم ایستاد و گروه پرتغالی را شکست داد. این پیروزی، ابراهیم‌خان را به یکی از مخالفان جدی نفوذ پرتغال در جنوب ایران تبدیل کرد.

یکی از مهم‌ترین اسناد درباره پیامدهای این نبرد، گزارش هاینریش فون پوسر، مقام و جهانگرد آلمانی‌زبان است که در سال ۱۶۲۴ میلادی از جنوب ایران عبور کرد. او هنگام عبور از منطقه گچین و کهورستان، به وضعیت پل لاتیدان اشاره کرده و درباره علت ویرانی آن می‌نویسد:

«پل اینجا از آنجایی که آغاز می‌شود، حدود نیم فرسخ ادامه دارد و تا جایی که نخل‌ها می‌رویند امتداد دارد؛ اما هنگامی که پرتغالی‌ها جنگ با ابراهیم‌خان را آغاز کردند، آنان پل را ویران کردند تا مانع گذر شوند.»

گزارش فون پوسر نشان می‌دهد که تخریب پل لاتیدان اقدامی تصادفی یا صرفاً تخریب یک بنای تاریخی نبوده است؛ بلکه بخشی از راهبرد نظامی پرتغالی‌ها برای جلوگیری از حرکت نیروهای لارستان و ایجاد مانع در مسیر ارتباطی منطقه محسوب می‌شده است. آنان با نابود کردن این پل، درصدد بودند توان جابه‌جایی نیروها، ارتباطات منطقه‌ای و امکان پشتیبانی نظامی مخالفان خود را کاهش دهند.

ف ۱۱۰