تفاهم تحمیلی یا حکمت علوی؟ درس تاریخ برای بصیرت امروز

در روزهای اخیر، پیام منتسب به آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای،سومین رهبر انقلاب اسلامی، درباره تفاهم‌نامه میان ایران و آمریکا، بحث‌های داغ و گسترده‌ای را در محافل روشنفکری، دانشگاه‌ها، رسانه‌ها و افکار عمومی برانگیخت. ایشان با صراحت فرمودند که «علی‌الاصول نظر دیگری داشتند»، اما با توجه به تعهدات رئیس‌جمهور و شورای عالی امنیت ملی مبنی بر پاسداشت حقوق ملت ایران، حفظ دستاوردهای جبهه مقاومت، جلوگیری از آسیب به آرمان‌های انقلابی و تقویت موقعیت درونی کشور، اجازه صدور این تفاهم را دادند. این موضع، نه پذیرش تسلیم و عقب‌نشینی، بلکه نمونه‌ای برجسته از تدبیر سیاسی، واقع‌بینی راهبردی و حکمت علوی-حسنی است که ریشه در عمق تاریخ اسلام و تجربیات پرافتخار اسلامی دارد.
این رویکرد برای نخبگان، تحصیل‌کردگان، دلسوزان انقلاب و خوانندگان محترم روزنامه، فرصتی گران‌بها است تا موقعیت کنونی را با نگاهی عمیق‌تر و انتقادی در پرتو سیره بزرگان بررسی کنند و از انحرافات فکری و سیاسی فاصله بگیرند.
حکمت در برابر فتنه: از سیدنا علی تا امام حسن مجتبی و عصر حاضرامام علی بن ابی‌طالب به عنوان نماد عدالت، شجاعت و حکمت، در دوران خلافت پرتلاطم خود با فتنه‌های داخلی و خارجی سنگینی مواجه بود. آن حضرت با وجود اقتدار معنوی و نظامی بالا، در مواردی چون مواجهه با جنگ‌های داخلی، راه تدبیر، مدارا و حفظ وحدت امت را برگزید تا اسلام از آسیب اساسی رهایی یابد و زمینه برای تثبیت عدالت فراهم شود. این حکمت علوی، الگویی جاودان برای همه رهبران اسلامی بعدخود شد که در شرایط نابرابر، تعجیل در جنگ را فدای مصلحت بلندمدت امت نکنند.
امام حسن مجتبی ، فرزند گرانقدر آن امام همام، با صلح تحمیلی با جریان اموی روبرو شد. شرایط چنان پیچیده، فشارها چنان سنگین و توازن قوا چنان نامساعد بود که ادامه جنگ، نه تنها به نابودی یارانش خاندانش و نیروهای وفادار منجر می‌شد، بلکه تفرقه عمیقی در امت اسلامی ایجاد می‌کرد و اسلام نوپا را به خطر می‌انداخت. صلح امام حسن (ع) تسلیم نبود؛ بلکه متارکه موقت جنگ، خرید زمان، حفظ نیروها، سازماندهی مجدد و فراهم کردن زمینه برای قیام آینده بود. این صلح تحمیلی، در نهایت به نهضت عاشورا و بیداری پایدار اسلامی انجامید و درس بزرگی برای نسل‌های بعد به جای گذاشت.
امروز نیز، در امتداد همین زنجیره تاریخی پرافتخار، آتش‌بس یا تفاهم تحمیلی با آمریکا در شرایطی رخ می‌دهد که جبهه مقاومت در منطقه (از لبنان و فلسطین گرفته تا یمن، عراق ) دستاوردهای قابل توجهی کسب کرده، اما فشارهای اقتصادی فلج‌کننده، تحریم‌های گسترده و تهدیدهای نظامی دشمن، ایجاب می‌کند که حکمت موقت به کار گرفته شود. رهبر جدیدانقلاب، با همان روحیه علوی و حسنی، این تفاهم را مشروط به حفظ حقوق ملت، تقویت جبهه مقاومت و تعهدات صریح طرف مقابل پذیرفتند. این دقیقا تکرار حکمت حسنی در عصر جدید است: پذیرش واقعیت‌های میدانی سخت بدون فراموشی اصول و آرمان‌های بلند اسلامی و انقلابی.
آمریکا: الگوی تکراری عهدشکنی از برجام تا امروزتاریخ معاصر روابط ایران و آمریکا، آکنده از سندهای روشن و غیرقابل انکار بر بدعهدی، خیانت و سیاست دوگانه واشنگتن است. بارزترین نمونه آن، توافق برجام بود. جمهوری اسلامی ایران به تمام تعهدات خود عمل کرد، گزارش‌های متعدد آژانس بین‌المللی انرژی اتمی این موضوع را تأیید کرد، اما دولت دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۸ به طور یک‌جانبه از توافق خارج شد، تحریم‌های گسترده و فلج‌کننده‌ای را بازگرداند و سیاست «فشار حداکثری» را با شدت پیش گرفت. این عهدشکنی، نه تنها نقض آشکار یک توافق بین‌المللی، بلکه تکرار الگوی تاریخی خیانت به پیمان‌ها بود.
آمریکا، درست مانند جریان صفین، هرگاه در موقعیت ضعف و فشار قرار می‌گیرد، لبخند صلح و تفاهم بر لب می‌آورد و وعده‌های فریبنده می‌دهد؛ اما هرگاه فرصت را مناسب ببیند، شمشیر را از رو می‌بندد و با تمام قوا حمله می‌کند. جریان صفین نشان داد که چگونه طرف مقابل با ترفندهای سیاسی و نظامی، وحدت و اقتدار علوی را هدف قرار داد و با تحمیل حکمیت، ضربه زد. از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و سرنگونی دولت ملی مصدق، تا حمایت همه‌جانبه از رژیم بعثی صدام در جنگ تحمیلی هشت‌ساله، ترور دانشمندان هسته‌ای، خروج از برجام، حمایت از تروریسم اقتصادی و فشار بر جبهه مقاومت، الگوی ثابت و تکراری آمریکاست. در چنین شرایطی، اعتماد کورکورانه به وعده‌های واشنگتن ساده‌انگاری محض و خطرناک است.

پیام اخیر رهبر انقلاب نیز دقیقا همین احتیاط، بصیرت و واقع‌بینی را بازتاب می‌دهد: اجازه تفاهم داده شد، اما با شروط محکم، نظارت دقیق و مسئولیت کامل طرف مقابل.
نگاهی انتقادی به جریان چپ:

شوق ذلت‌بار و خنجر از پشت به مقاومتدر این میان، شوق و ذوق بی‌سابقه برخی جریان‌های چپ، اصلاح‌طلب و غرب‌گرا برای هر نوع توافق با آمریکا، نه تنها تأسف‌برانگیز، بلکه به مثابه خنجر از پشت زدن به جبهه مقاومت و جریان راستین انقلاب عمل می‌کند. این جریان که خود را «اعتدال‌گرا»، «واقع‌بین» یا «مصلحت‌اندیش» می‌نامد، با هیجان از «فرصت تاریخی»، «تنفس اقتصادی» و «تعامل سازنده با جهان» سخن می‌گوید، اما در عمل، مقاومت را «تنش‌زا»، «ماجراجویی» و مانع اصلی پیشرفت جلوه می‌دهد.
آنها که روزگاری شعارهای انقلابی «نه شرقی، نه غربی، جمهوری اسلامی» را تحریف کردند و به سمت غرب، لیبرالیسم اقتصادی و سازش با استکبار کج شدند، امروز با نادیده گرفتن جنایات آمریکا در منطقه و جهان، جبهه مقاومت را قربانی منافع کوتاه‌مدت و شخصی خود می‌کنند. شوق آنها برای توافق، حکمت حسنی نیست؛ بلکه سازش ذلت‌بار، تسلیم تدریجی در برابر استکبار جهانی و تضعیف گفتمان انقلابی است. این رویکرد، خون شهدای مقاومت در لبنان، فلسطین، یمن، عراق و سوریه را نادیده می‌گیرد و ولایت فقیه، خودکفایی و ایستادگی را به چالش می‌کشد.
هشدار به دلسوزان انقلاب:

مبادا تکرار تاریخ تلخ انحرافهشدار جدی به همه دلسوزان انقلاب، نیروهای مومن، انقلابیون راستین و سلف صالح (نسل‌های اولیه و خالص انقلاب) این است که مبادا دوباره جریان سلف صالح با شیطنت نا اهالان و انحراف‌طلبان به انحراف کشیده شود و آن رویه تلخ و دشوار تاریخ تکرار گردد. تجربه دهه‌های گذشته نشان داده که شیطنت‌های جریان‌های فرصت‌طلب و غرب‌زده، گاهی با ظاهری فریبنده و شعارهای «تعامل» و «اقتصاد»، نیروهای خالص و دلسوز را به سمت سازش و عقب‌نشینی از آرمان‌های انقلابی سوق داده و انقلاب را از مسیر راستینش منحرف کرده است.در این راستا، باید به جریان تاریخی جنگ احد توجه کرد. در جنگ احد، گروهی از تیراندازان که مأمور حفظ سنگر و پشت سر پیامبر اکرم (ص) و یارانش بودند، با شوق و ذوق جمع‌آوری غنایم جنگی و بدون اعتنا به فرمان صریح ولی امر زمان (پیامبر اسلام)، سنگر را رها کردند و به پایین هجوم بردند. نتیجه آنکه پشت سر پیامبر (ص) و نیروهای مؤمن خالی شد و دشمن (به رهبری خالد بن ولید) دقیقا از همان محل خالی‌شده وارد شد و ضربه سنگینی وارد آورد که منجر به شهادت و زخمی شدن بسیاری از یاران شد. این درس عبرت‌آموز تاریخ اسلام نشان می‌دهد که شوق و ذوق سطحی و بی‌انضباطی در برابر فرمان ولی امر، چگونه می‌تواند به فاجعه و ضربه از پشت منجر شود.
ضرورت وحدت حول امام امت (مدظله‌العالی) و دوری از تشتت و تفرقه، راه نجات از هر بلا و مخمصه است. امروز بیش از هر زمان دیگری باید حول محور ولایت فقیه و امام امت وحدت کرد و از هرگونه اختلاف، تفرقه و شوق‌های کورکورانه که دشمن از آن تغذیه می‌کند، دوری جست. وحدت حول رهبر معظم انقلاب، سپر محکمی در برابر توطئه‌های خارجی و انحرافات داخلی است. اگر دلسوزان انقلاب اجازه دهند که شوق‌های سطحی و کورکورانه، بصیرت تاریخی را تحت‌الشعاع قرار دهد، تکرار اشتباهات گذشته حتمی خواهد بود. حفظ وحدت حول ولایت فقیه، تقویت جبهه مقاومت و بصیرت نسبت به توطئه‌های انحرافی، تنها راه جلوگیری از تکرار آن رویه تلخ تاریخی و عبور از هر بحران و مخمصه‌ای است.
درس برای نخبگان و ملت: مقاومت هوشمندانه، نه سازش برای خوانندگان محترم روزنامه، به‌ویژه تحصیل‌کردگان، روشنفکران و دلسوزان انقلاب، این مقایسه تاریخی حامل پیام عمیق امید، هوشیاری و بصیرت است. ملت ایران، وارث امت علوی و حسنی است که با تدبیر رهبرانش از فتنه‌ها عبور کرده و به پیروزی رسیده است. تفاهم اخیر می‌تواند فرصتی برای تنفس اقتصادی، بازسازی توان داخلی و تقویت جبهه مقاومت باشد، مشروط به عمل دشمن به تعهدات و پرهیز از زیاده‌خواهی.
اما تجربه تاریخی به ما آموخته که تنها با تقویت قدرت داخلی، وحدت ملی حول امام امت، اقتصاد مقاومتی، پیشرفت علمی و فناوری، حفظ روحیه جهادی و مقاومتی، و ایستادگی هوشمندانه در برابر عهدشکنان، می‌توان به پیروزی نهایی رسید. امام علی (ع) فرمود: «الحکمة ضالة المؤمن»؛ حکمت گمشده مؤمن است. امروز این حکمت در رفتار و تدبیر رهبر معاصر تجلی یافته: پذیرش واقعیت‌های سخت بدون فراموشی آرمان‌های بلند اسلامی.جریان راستین انقلاب، با تکیه بر بصیرت مردمی و ولایت فقیه، در برابر انحرافات چپ، سازش‌طلبی و شیطنت‌های انحرافی ایستاده و آتش‌بس تحمیلی را نه پایان راه، بلکه مقدمه‌ای برای پیروزی‌های بزرگ‌تر و پایدارتر می‌داند. ملت سرافراز ایران، مانند همیشه، پشت سر ولایت ایستاده و با چشم باز، هوشمندانه و مقاوم به آینده می‌نگرد.

وحدت حول امام امت و دوری از تفرقه، کلید نجات از هر بلا و مخمصه است. مقاومت هوشمندانه و حفظ بصیرت، پیروزی نهایی را رقم خواهد زد؛ نه شوق‌های سطحی، ذلت‌بار و خیانت به آرمان‌های انقلابی و اسلامی. ان‌شاءا… .

نویسنده مسئول :

دکترمحمد جان پرور- مدرس دانشگاه ،دکترای حقوق خصوصی