جامعه و ضرورت دیدن امکان ساختن

 

امین دلخسته: یکی از نیازهای جدی جامعه ایران امروز، تقویت «احساس امکان» است؛ اینکه مردم بتوانند در کنار دیدن مشکلات، امکان بهبود و ساختن را نیز ببینند.

جامعه‌ای که دائماً با تصویر شکست، بحران، ناکارآمدی و ویرانی مواجه باشد، به‌تدریج به این تصور می رسد که تغییر دشوار یا حتی ناممکن است.

اینجاست که «امید اجتماعی» اهمیت پیدا می‌کند؛ نه امیدی شعاری، بلکه باوری مبتنی بر تجربه که نشان دهد می‌توان بخشی از واقعیت را تغییر داد.

نمونه ساده آن، ماجرای پل‌های مسیر لارستان به بندرعباس است؛ تخریب و بمباران پل‌ها به دست دشمن به‌درستی دیده ، روایت و ضریب داده شد، اما بازسازی آنها بدست جوانان وطن کمتر مورد توجه قرار گرفت.

در حالی که هر دو بخش، واقعیت یکسانی را روایت می‌کنند: یکی از آسیب‌پذیری جامعه و دیگری از توان آن برای ترمیم و بازگشت.

مسئله اینجاست که اگر روایت اجتماعی فقط روی بخش نخست متمرکز شود، تصویر ما از جامعه به‌تدریج از «مسئله» پر می‌شود و «امکان» از آن حذف می‌شود.

این همان نقطه‌ای است که منفی‌نگری می‌تواند از یک احساس فردی فراتر برود و به یک عادت جمعی در دیدن واقعیت تبدیل شود.

در چنین فضایی، هر شکست بزرگ دیده می‌شود، اما هر پیشرفت به‌عنوان اتفاقی عادی از کنار آن عبور می‌کنیم.

در نتیجه، جامعه ممکن است بیش از اندازه واقعی خود را ناتوان، گرفتار و بدون راه خروج تصور کند.
برای جامعه ایران، تقویت امکان بهبود به معنای نادیده گرفتن مشکلات نیست؛ اتفاقاً باید مسئله را دقیق دید، اما همزمان نمونه‌های واقعی حل مسئله را نیز به رسمیت شناخت.

رسانه‌ها در این میان نقش مهمی دارند؛ زیرا فقط آنچه اتفاق افتاده را روایت نمی‌کنند، بلکه بر اینکه جامعه چه چیزی را «ممکن» بداند نیز اثر می‌گذارند.

اگر تخریب یک پل خبر است، بازسازی آن هم باید خبر باشد؛ چون هر دو، بخشی از واقعیت ایران امروزند.

روایت ساختن، تبلیغ موفقیت یا مثبت‌نمایی نیست؛ تلاشی است برای اینکه جامعه فقط با تصویر بن‌بست مواجه نباشد و تجربه‌های واقعیِ عبور و ترمیم را هم ببیند.

شاید یکی از مهم‌ترین کارهای فرهنگی و رسانه‌ای امروز، بازگرداندن «امکان» به روایت اجتماعی باشد؛ امکان اصلاح، همکاری، بازسازی و بهتر شدن.

جامعه فقط زمانی امیدش را حفظ می‌کند که در کنار دیدن آنچه فرو ریخته، بتواند ببیند چه چیزی دوباره ساخته شده و چه چیزهایی هنوز امکان ساخته‌شدن دارند.

ف ۱۱۰