خانه کمپانی هند شرقی هلند در شهر لار/ روایتی از اسناد تاریخی

دکتر رسول احمدلو: با آغاز رنسانس و گسترش دریانوردی اروپایی و کشف مسیرهای جدید دریایی به شرق، ابتدا پرتغالی‌ها و پس از آن انگلیسی‌ها و هلندی‌ها وارد خلیج فارس شدند و به فعالیت‌های تجاری و اقتصادی پرداختند.

پرتغالی‌ها از اوایل قرن شانزدهم میلادی (قرن دهم هجری قمری) نفوذ خود را در خلیج فارس گسترش دادند و در سده‌های بعد، انگلیسی‌ها و هلندی‌ها نیز به رقابت تجاری و سیاسی در این منطقه پیوستند.

از حضور و فعالیت هلندی‌ها در خلیج فارس، اسناد و گزارش‌های بسیار ارزشمندی درباره تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی سواحل خلیج فارس و مناطق داخلی جنوب ایران، به‌ویژه لارستان، برجای مانده است. این اسناد که بخش‌هایی از آن‌ها تاکنون منتشر شده‌اند، اطلاعات کم‌نظیری درباره وضعیت شهرها، راه‌های تجاری، مناسبات حکام محلی، جمعیت و زندگی مردم این منطقه در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهند.

در این جستار، به سراغ یکی از همین گزارش‌ها می‌رویم. گزارشی از مأموران کمپانی هند شرقی هلند درباره خانه و محل اقامت این کمپانی در شهر لار.

بر اساس اسناد هلندی، کمپانی هند شرقی هلند از سال ۱۶۲۳ میلادی (۱۰۳۲ هجری قمری) در شهر لار خانه‌ای در اختیار داشت. این خانه به دلیل قرارگرفتن در مسیر ارتباطی اصفهان به بندرعباس، هنگام رفت‌وآمد کاروان‌ها به‌عنوان منزلگاه مورد استفاده قرار می‌گرفت. همچنین رئیس و دیگر کارمندان کمپانی در فصل گرما، برای رهایی از گرمای طاقت‌فرسای بندرعباس، از این خانه به‌عنوان اقامتگاه استفاده می‌کردند.

اما سرنوشت این خانه چندان پایدار نبود. از زمان ریاست شخصی به نام فردونک (Verdonck) در سال ۱۶۹۰ میلادی (۱۱۰۱ هجری قمری)، این اقامتگاه رها شد. ساختمان به‌تدریج چنان رو به ویرانی گذاشت که سرانجام حتی سنگ‌های آن نیز دیگر روی یکدیگر قرار نداشتند. درخواست تعمیر بنا نیز به دلیل نبود خریدار و محدودیت‌های موجود برای تعمیر آن مورد موافقت قرار نگرفت.

در همان گزارش، به خانه دیگری متعلق به کمپانی در شهر لار با نام «رست» نیز اشاره شده است که به مبلغ ۴۷۰۱۶ فلورین خریداری شده بود. همچنین مجموع مبالغ ثبت‌شده در این اسناد ۲۹۰۷۳۳ فلورین ذکر شده است.

گزارش مأموران هلندی تصویری از وضعیت شهر لار در آن روزگار نیز به دست می‌دهد. آنان لار را شهری نسبتاً بزرگ توصیف کرده‌اند که در گذشته از جمعیت قابل‌توجهی برخوردار بوده، اما بر اثر آشوب‌ها، ناآرامی‌ها و تحولات گوناگون، جمعیت و رونق تجارت آن به‌تدریج کاهش یافته بود.

ف ۱۱۰