بازار قیصریه لارستان؛ بازاری به بلندای تاریخ

بازار قیصریه لار  یک مجموعه نفیس و پر تنوع معماری قدیم و قدیمی‌ترین بازار ایران به‌شمار می‌آید و جلوه‌های بارزی از شیوه‌ها و شگردهای معماری گذشته – از پیش از صفویه ، تا قاجاریه در این مجموعه تاریخی بچشم میخورد، بازار قیصریه لار عنوان کهن ترین بازار ایران است که به رغم قدمت و اصالت که دارد کاربری خود را حفظ کرده و همچنان مهمترین معاملات تجاری جنوب کشور در این بازار انجام می شود.

بازارهای وکیل شیراز(متعلق به دوره زندیه)قیصریه اصفهان(متعلق به دوره صفویه)در میدان نقش جهان با الگو برداری از بازار قیصریه لارستان احداث شده است.بازار قیصریه لارستان بر اساس کتاب بازار قیصریه دکتر ضیاء توانا با ارائه دلایل و مستندات متعلق به سال ۸۵(ه.ق)یعنی قرن اول اسلام است.

۴ کتیبه ای که در چهار سمت در ورودی بازار قیصریه لار نصب شده بیانگر مرمت بازار در دوره ناصرالدین شاه است.نوسازی بازار قیصریه در دوره ناصرالدین شاه به وسیله فتحعلی خان گراشی حاکم فارس صورت گرفت،کتیبه های که به صورت ابجد در دیوار بازار حک شده تاریخ تجدید ساختمان و تعمیرات در دوره شاه عباس کبیر سوتال ۱۰۱۴ هجری قمری می باشد.

یکی از مهمترین شاخصه بازار قیصریه لار را قرار گیری چهار برکه مسگرها،آرد فروشان،دهن روبروی در اصلی میدان در چهار سمت آن می‌دانند و این آب انبار ها بازارهای در برابر زلزله مقاوم می‌کرده است.

بازار در حال حاضر شامل دو شبکه شمالی و جنوبی است که مدخل ورودی جنوبی آن از میدان جدیدالاحداث لار شروع و به محله های شمالی قدیمی بازار ختم میشود .رشته دیگر شرقی و غربی است که در تقاطع بازار شمالی جنوبی دارای یک چهار سوق وسیع است.چهارسوق به صورت ۸ گوش است و در چهار گوش آن چهار باب مغازه در هر سمت احداث شده است در اطراف چهار سوق در پشت چهار مغازه هر سمت چهار سوق،بازاری به عرض ۴/۳ متر دورادور ادامه دارد وبه این ترتیبی جانبی را بوجود آورده است که در سایر بازارهای ایران نظیر آن دیده نمی شود طول بازار شرقی و غربی ۷۱۱/۶ متروپل بازار شمالی جنوبی ۴۲۱/۴ متر است.جالب ترین بخش بازار قیصریه لار طرح چهار سوق آن است که در نوع خود از نظر معماری منحصر به فرد است.گنبد سنگی چهار سوق دارای طرح بسیار جالبی است و ارتفاع آن از ۱۸متر تجاوز می‌کند.

بازار قیصریه لار را می توان به عنوان نخستین بازار تاریخی ایران دانست قابلیت ثبت در فهرست جهانی را دارد.

چندی است که متاسفانه لرزه بر اندام بازار تاریخی قیصریه لار افتاده و بخش هایی از بازار تخریب شده ویا در حال تخریب است،شاید سال  ۱۰۲۶ هجری قمری که گارسیا سیلوا نیگورا به ایران آمد واز بازار قیصریه لار دیدن کرد و این بازار را با مجلل ترین فروشگاههای اروپا برابر دانست گمان نمی کرد مورد بی مهری مسئولان این شهرستان نسبت به تخریب این بنا قرار بگیرد.

علاوه بر مخروبه شدن ضلع غربی بازار،سیم کشی غیر اصولی برق،نوشتن یادگاری بر دیوارهای بازار،تخریب پنجره های مشبک این بازار پرنده های اطراف آن و تخریب سقف این بنای تاریخی سبب زشتی چهره این بنای باشکوه شده است و نیاز به طرح جامع حفاظتی که هم زیبایی بنا را لحاظ کند و هم پشتیبانی آن را احساس می شود.در خصوص مشکلات این بازار می توان گفت:سیستم برق بازار بسیار ابتدایی است و یا توجه به اینکه کابل‌های روی دیوارها رها شده است امکان حریق نیز در بازار وجود دارد ضمن اینکه سیستم اطفای حریق نیز در بازار وجود ندارد.علاوه بر این برخی از پنجره‌ها ی بالای مغازه‌ها برای عبور کانال کولر تخریب شده و نیازمند تعمیر است که باید در این راستا نیز هر چه سریعترین شود.همچنین وضعیت طبقه دوم بازار بسیار اسفناکی است وبه صورت انبار در آمده و در حال فرسودگی است و علاوه بر این نقاشیهای سقف و دیوارها فرسوده شده ونیاز به رسیدگی دارد.

در خصوص دیگر مشکلات بازار می توان به این اشاره کرد که برخی مرمتهای صورت گرفته با معماری کلی بازار همخوانی ندارد و چهره نامناسب و زشتی را برای بازار به وجود آورده است،ورودی غربی بازار حصار کشی نشده و با توجه به وجود گودالی که در آنجا به هر دلایلی که به وجود آمده احتمال سقوط وجود دارد و ضروری است که مسئولان امر اقدام لازم را انجام دهند.

چندی پیش میراث فرهنگی لار اقدام به بهسازی کف بازار کرده است اما کسبه بازار بر این باور هستند که بهسازی و مرمت ضلع غربی در اولویت است و کاش به جای بهسازی کف بازار ابتدا اقدامی  برای مرمت این قسمت از بازار می‌شد از نظر کسبه های بازار ، میراث فرهنگی به تنهایی نمی تواند از عهده امور مربوط به بازار بر آید و باید دیگر نهادها از جمله شهرداری نیز با این اداره همکاری داشته باشند.

علاوه بر تاکید فعالان حوزه میراث فرهنگی بر تهیه یک طرح حفاظتی جامع برای بازار قیصریه لار کسبه بازار نیز نگران آینده این بنای قدیمی هستند.

با کمک و تلاش مسئولان و مردم عزیز اگر این بازار به ثبت جهانی برسد فرصت مناسبی را برای جذب گردشگری به این محدوده استان فارس به وجود می آورد که میتوان با مرمت،بازسازی و معرفی آن در راستای احیای گردشگری لار با استفاده از چنین بناهای تاریخی وبا شکوهی اقدام کرد و می توانیم این معماری باشکوه و بی نظیر در دنیا را به رخ جهانیان بکشیم و رونق و جان دوباره ای به این بازار داده شود .با امید به اینکه تمام دوستداران ایران و میراث باشکوه که در تمام دنیا کم نظیر می باشد دست به دست هم داده و به این امر مهم مایل شویم.

نویسنده : نرگس باغبانی/پایگاه عصر کار