باغ نشاط را هم مثل قیصریه باز کنید

این روزها در استان فارس، جدول تازه‌ای برای ساعات بازدید اماکن تاریخی و فرهنگی اعلام شده؛ از بناهای شاخصی چون حافظیه و ارگ کریم‌خان گرفته تا مجموعه‌های جهانی مانند تخت‌جمشید و پاسارگاد، و آثاری همچون بیشاپور، تنگ چوگان، آتشکده فیروزآباد، کاخ ساسانی سروستان و چند موزه‌ منطقه‌ای. ساعت‌های مشخص بازدید، هرچند در ظاهر خبری ساده‌اند، اما در عمل یعنی احترام به وقت مردم و امکان برنامه‌ریزی برای بازدیدکننده.

در لارستان اما ماجرا شکل دیگری دارد. به‌جز بازار قیصریه که به‌واسطه زنده بودن بازار همیشه در جریان است، تقریباً هیچ اثر تاریخی دیگری در این شهر، ساعت بازدید رسمی و بلیت‌فروشی منظم ندارد. بسیاری از بناها و محوطه‌های تاریخی، اگر هم قابل بازدید باشند، معمولاً با هماهنگی‌های موردی و فردی امکان دیدنشان فراهم می‌شود، نه بر اساس یک جدول شفاف و اعلام‌شده؛ در چنین شرایطی، نبودِ حتی یک «مکان تاریخی و فرهنگی» با ساعت بازدید مشخص، بیشتر به چشم می‌آید.

سال گذشته، امضای تفاهم‌نامه میان شهرداری لار و اداره میراث فرهنگی لارستان برای بازگشایی مجموعه تاریخی و فرهنگی باغ نشاط، امیدواری در میان علاقه‌مندان به میراث شهر ایجاد کرد. تلاش‌های شهرداری لار در این مسیر قابل‌توجه است؛ هرچند این موضوع در اصل جزو وظایف مستقیم شهرداری نیست، اما مجموعه مدیریت شهری و شورای اسلامی شهر، در دوره اخیر اقدامات مختلفی از مرمت خانه ها و گذرهای تاریخی تا برگزاری جشنواره حلوا مسقطی لاری و نشست های گردشگری انجام داده است. با این حال، تفاهم‌نامه یادشده هنوز به‌طور کامل اجرایی نشده و باغ نشاط همچنان بسته است؛ نه امکان بازدید مستمر از آن فراهم شده و نه ساعت بازدید رسمی برایش اعلام شده است.

آبان ۱۴۰۴ نیز خبر بهره‌برداری از پروژه نورپردازی و نصب دوربین‌های حفاظتی باغ نشاط، با اعتباری حدود یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون ریال، منتشر شد؛ خبری که هرچند بیشتر بر جنبه‌های حفاظتی و ظاهری مجموعه تأکید داشت، اما در عین حال بار دیگر امیدها را برای نزدیک‌تر شدن زمان بازگشایی این مجموعه تاریخی و فرهنگی افزایش داد.

البته محدودیت‌های موجود را نمی‌توان نادیده گرفت؛ اداره میراث فرهنگی لارستان، عملاً با نیروی انسانی بسیار محدود و نسبت به وسعت تحت مدیریت اش با تنگناهایی روبه‌روست. شرایطی که بخشی از کندی کار را قابل‌درک می‌کند. با این حال، در شهری با این پیشینه تاریخی، انتظار طبیعی است انتظار داشته باشیم که برای فعال شدن دست‌کم یک مکان مشخص با ساعت بازدید رسمی، نوعی «اولویت مشترک و پیگیری هماهنگ» میان دستگاه‌ها شکل بگیرد.

بازگشایی همین یک مجموعه می‌تواند نخستین قدم برای شکل‌گیری جریان تازه‌ای باشد؛ جریانی که با حضور و رفت‌وآمد علاقه‌مندان آغاز می‌شود، به‌تدریج زمینه تشکیل انجمن‌های داوطلبانه و تخصصی را فراهم می‌کند و در نهایت می‌تواند به مشارکت و همدلی بیشتر مردم در حوزه گردشگری منجر شود. در شهری که اکثر آثار و خانه های تاریخی‌اش یا پشت درهای بسته‌اند یا فقط با هماهنگی‌های فردی امکان بازدید دارند، فعال شدن دست‌کم این مکان تاریخی و فرهنگی دارای موزه، به‌صورت رسمی و پایدار با ساعت بازدید مشخص، ضروری به نظر می آید و چه گزینه‌ای مهم‌تر از باغ نشاط که می‌تواند نماد دسترس‌پذیری میراث فرهنگی لارستان باشد؟

اعلام ساعت بازدید رسمی برای باغ نشاط، هم پیوند مردم با این میراث زنده را تقویت می‌کند و هم به گردشگران نشان می‌دهد لارستان برای داشته‌های تاریخی‌اش برنامه دارد.

امروز که در سطح استان فارس، نام ده‌ها اثر با ساعت بازدید مشخص در جدول‌ها دیده می‌شود، طبیعی است که شهروندان لارستان انتظار داشته باشند نام «باغ نشاط لارستان» نیز در کنار آن‌ها قرار بگیرد. این خواسته، نه مطالبه‌ای سخت، که یک انتظار منطقی و حداقلی برای شهری با پیشینه تاریخی و فرهنگی مثل لارستان است.

در این میان، شاید بتوان با طراحی سازوکاری قانونی و شفاف، و با بهره‌گیری از ظرفیت افراد معتمد و داوطلب شهر در کنار نظارت رسمی میراث فرهنگی، شرایطی فراهم کرد که باغ نشاط نیز مانند قیصریه به فضایی زنده و پویا تبدیل شود؛ مدلی که در آن هم چارچوب‌های قانونی حفظ شود و هم جریان زندگی و حضور مردم، به مرور موجب شکل گیری انجمن های مردم نهاد گردشگری در این مجموعه تاریخی شود.

علی رضاپور | چارسوق لارستان