الهیات خون‌خواهی و بازسازی نظم اخلاقی

محمد صابری‌زاد: در ژرفای قیام ده‌ها میلیونی تشییع ولی‌فقیه شهید، نشانه‌ای که بیش از همه خودنمایی می‌کرد، انبوه پرچم‌های سرخ خون‌خواهی بود که موج می‌زد.

این سرخ بی‌تاب، در قامت یک نماد سیاسی فراخوانی است برای بازخوانی نسبت عزا و سیاست، و آنچه این پدیده را از یک واکنش عاطفی زودگذر فراتر می‌برد، پیامِ راهبردی ولی‌فقیه حاضر (حفظه‌الله) است که نقطه‌ی عطف پیوند «جوشش مردمی» با «عقلانیت حاکمیتی» به شمار می‌آید.

در این یادداشت، استدلال می‌شود که خواست انتقام در افکار عمومی ایران، نه امری احساسی، که یک ضرورت راهبردی برای بازسازی نظم اخلاقی در عرصه‌ی روایت تاریخی است. این خواست، از متنِ جامعه‌ای برمی‌خیزد که حافظه‌ی جمعی‌اش در برابر تحریف و فراموشی قدرت، مصونیت یافته است و پرچم سرخ در این میان، دلالت بر وضعیتی استثنایی دارد که در آن، عزاداری باید به اراده‌ای سیاسی برای برهم‌زدن مصونیت ظالم بدل شود.

از منظر الهیات شیعی، مفهوم «انتقام» را نمی‌توان به کینه‌ورزی فردی یا واکنشی عاطفی تقلیل داد؛ بلکه این مفهوم در پیوند با «عدالتِ الهی» و «مسئولیتِ تاریخی» تعریف می‌شود و خون مظلوم، حقی بر زمین‌مانده است که تا بازگردانده نشود، تاریخ از نظر اخلاقی ناتمام می‌ماند. در این دستگاه فکری، خونخواهی نفی فراموشی ساختاری است و با کینه تفاوت بنیادین دارد: کینه از رنج شخصی زاده می‌شود، اما خونخواهیِ دینی از التزام به حرمت انسان مظلوم و ردِّ عادی‌سازی ظلم. این همان پیوندی است که در مفهوم «ثارالله» نهفته است و ندای «یا لثارات الحسین» یعنی مقاومت در برابر نظم ظالمانه‌ای که قاتل را بی‌پاسخ و مظلوم را بی‌صدا می‌خواهد.

از این زاویه، انتظار فرج نیز نه انفعال، که آمادگی برای جهانی است که در آن جنایت بی‌کیفر نمی‌ماند و عدالت موعود، حافظه‌ی فراموش‌شده‌ی حق‌ها را بازمی‌ستاند. بدین‌ترتیب، الهیات انتقام، چارچوبی معرفتی برای نفی هرگونه آشتی با ظلم فراهم می‌آورد و مؤمن را به عاملی فعال در فرآیند تحقق عدالت تاریخی تبدیل می‌کند.

امروز، جامعه‌ی ایران با موجی از ترور، جنگ و شهادت رهبر خود و صدها شخصیت مواجه شده است که عزای عمومی آن، به سادگی با مراسم خاکسپاری پایان‌پذیر نیست.

این خواست جمعی، باید از سطحِ احساسات به عرصه‌ی سیاست، قانون و نهاد ارتقا یابد تا به یک دکترین سیاسیِ پایدار تبدیل شود. پیامِ رهبر معظم انقلاب در تأکید بر اینکه «انتقام، خواست ملت است»، دقیقاً به همین تحول مفهومی اشاره دارد: انتقام باید از یک واکنش لحظه‌ای به یک «اراده‌ی نهادمند» برای اجرای عدالت مبدل گردد، در غیر این صورت در شعار باقی خواهد ماند.

این مسیر، همان «جنگ شناختی» در سطحی راهبردی است که هدف آن، نه صرفاً حذف فیزیکی دشمن، که برهم‌زدن امنیت روانی او، بی‌اثر کردن مصونیت‌های بین‌المللی دروغین و تبدیل زندگی قاتلان به جهنمی سیار است.

از این رو، خواست مردم ایران، پشت‌ سر گذاشتن دوران سوگواری صرف و ورود به عصر «حتمیت انتقام» است؛ عصری که در آن، هزینه‌ی تجاوز، فراتر از یک محاسبه‌ی تاکتیکی، به امری بازدارنده در حافظه‌ی تاریخی دشمنان بدل می‌شود.

در نهایت، آنچه این خیزش عمومی را از یک رویداد داخلی فراتر می‌برد، اعلام این پیام به جهان سیاست است که «پرونده‌ی این جنایت عظیم» با خاکسپاری بسته نخواهد شد. سرخی پرچم‌ها، روایتی از خون زنده و پرحرارت را ترسیم می‌کند که تا یافتنِ منتقمِ خویش، آرام نمی‌گیرد. پیامِ ولی‌فقیه زمان (حفظه‌الله)، در واقع یک «مانور گفتمانی» بر ضد روایت‌های سیاست زده‌ای است که می‌کوشیدند انتقام را به تأخیر یا پاسخ‌های غیرمستقیم تقلیل دهند. این عهد، میان ملت و امام شهید، فراتر از زمان و نهادهای فعلی بسته شده است و سیاست ایران را به ساحت جهاد مستمر بازمی‌گرداند. خون پاک «آقای شهید ایران»، هزاران پرچم سرخ را برافراشته که سایه‌بان مرگی هولناک بر سر جنایتکاران خواهد گستراند. این همان اراده‌ی الهی است که از نای ملت و بیان رهبری برمی‌آید؛ اراده‌ای که عزا را به راهبرد و خشم را به قانون بازدارنده‌ی فراموش‌ناپذیر در افق تمدنی انقلاب اسلامی تبدیل می‌کند.

ف ۱۱۰