در روزهای سخت، دست‌های مهربان را به هم گره بزنیم

حسن فراست: این روزها، بازار رنگ عوض کرده است. قیمت‌ها اوج گرفته، دلار بالا و پایین می‌رود و سفره‌ها روزبه‌روز کوچک‌تر می‌شوند. در چنین شرایطی، بسیاری از خانواده‌ها با چشمانی نگران به فردا نگاه می‌کنند؛ نگرانی که از اجاره‌خانه شروع می‌شود و به قسط مدرسه، خوراک و دارو ختم می‌گردد. اما درست در همین اوجِ ناملایمات اقتصادی، یک واقعیت شیرین خودنمایی می‌کند: هنوز هم می‌توان با دست‌های به‌هم‌گره‌خورده، از دل تاریکی، روشنایی ساخت.

همدلی، هزینه‌ای ندارد، اما ارزشی بی‌نهایت دارد. در روزگاری که تورم، کمر بسیاری را خم کرده، دست‌گیری از یکدیگر نه یک عمل اضافی، که یک ضرورت اخلاقی و اجتماعی است. خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: «وَ تَعاوَنوا عَلَی البِرِّ وَ التَّقوی»؛ یعنی در کار نیک و پرهیزگاری با یکدیگر همکاری کنید. این آیه، امروز بیش از هر زمان دیگری بر دل‌ها می‌نشیند، زیرا مصداق بارز «بِرّ»، همانا یاری رساندن به هم‌نوع در تنگناست.

کمک‌های کوچک، گره‌های بزرگ را باز می‌کنند

شاید تصور کنیم که کمک به همنوع فقط با چک‌های کلان یا اقدامات بزرگ ممکن است، اما تجربه‌ی این روزهای مردم نشان داده که کوچک‌ترین حرکت‌ها نیز می‌تواند مسیر زندگی یک خانواده را تغییر دهد. تهیه و توزیع یک بسته معیشتی شامل برنج، روغن، ماکارونی و چند قلم مواد اساسی، اگرچه برای یک فرد شاید ناچیز باشد، اما برای مادری که ناچار است بین خوراک فرزندان و داروی پدرش یکی را انتخاب کند، یعنی لبخند، یعنی آرامش، یعنی یک شب بی‌دغدغه.

در آستانه ماه مهر، که بوی دفتر و مداد در کوچه‌ها می‌پیچد، بسیاری از پدران و مادران اندوهگین از تهیه‌ی لوازم‌التحریر برای فرزندانشان ناتوان‌اند. اهدای یک کیف، یک جلد دفتر یا یک مداد، نه فقط یک کمک مادی، بلکه هدیه‌ای به آینده‌ی آن کودک است. می‌توانیم با اندکی هزینه، لبخند را بر لب کودکانی بنشانیم که قرار است پشت نیمکت‌های مدارس بنشینند و امیدوارانه درس بخوانند.

در همین راستا، خرید لباس، کفش و شلوار برای خانواده‌های کم‌بضاعت، به‌ویژه در آستانه‌ی فصل سرما، می‌تواند از سرمای مضاعف جلوگیری کند. گاهی یک کفش نو، غیر از گرمی پا، گرمی دل را هم به همراه دارد. تهیه‌ی میوه برای خانواده‌های نیازمند، هر چند سبدی کوچک از سیب و پرتقال، یعنی هدیه‌ای از جنس تندرستی و لطف.

از قرض‌الحسنه تا بخشش؛ انصاف در معامله و اجاره

یکی از زیباترین جلوه‌های همدلی، پرداخت وامِ بدونِ بهره (قرض‌الحسنه) به یکدیگر است. وقتی می‌دانیم هموطنمان برای درمان فرزندش یا تعمیر منزلش به پول نقد نیاز دارد، اگر بتوانیم بخشی از پس‌انداز خود را بدون چشمداشت در اختیار او بگذاریم، واقعاً در کار خیر سبقت گرفته‌ایم. حتی بالاتر از آن، اگر زمانی کسی از ما قرض گرفته و بازپرداخت برایش دشوار شده، بخششِ کامل یا گوشه‌ای از آن طلب، کاری است که خداوند در قرآن به آن وعده‌ی پاداشی بزرگ داده است: «وَ أَن تَصبِرُوا خَیرٌ لَکُم»؛ صبر و گذشت از مال، بهتر است برای شما.

اما کمک فقط به پول و کالا خلاصه نمی‌شود. مراعات اجاره‌بهای منزل یا مغازه، و گران نکردن سرسام‌آور اجاره‌ها در این روزهای رکود، یک عمل انسانی بزرگ است. بسیاری از مستأجران با هر افزایش چند درصدی، مجبور به کوچ از محل زندگی یا کسب‌وکار خود می‌شوند. اگر مالکان با نگاهی انصاف‌آمیز و با در نظر گرفتن توان مستأجر، اجاره را تعدیل کنند، نه تنها کار خداپسندانه‌ای انجام داده‌اند، بلکه به پایداری بازار مسکن و کسب‌وکارهای محلی نیز یاری رسانده‌اند.

همین انصاف باید در کاسبی و معامله روزمره جاری باشد. در بسیاری از محلات، به‌ویژه مناطق محروم، مغازه‌داران محله می‌توانند با تسویه‌حساب اقساطی یا نسیه‌ی خانواده‌های نیازمند، بار سنگینی از دوش آنان بردارند. دیدن چهره‌ی خسته‌ی یک پدر که می‌خواهد از مغازه‌ی نانوایی یا خواربارفروشی محله جنس بردارد، اما دستش تهی است، دل هر انسان آزاده‌ای را می‌سوزاند. کمی مدارا و مهلت دادن، شاید هزینه‌ی چند روزه را برای فروشنده افزایش دهد، اما اجرای اخروی و برکت دنیوی آن، بی‌نهایت بیشتر است.

هدیه به فرزندان، تعمیر منزل، اشتغال و درمان؛ حمایت همه‌جانبه

کمک‌های همدلانه فقط به خورد و خوراک محدود نیست. در میان خانواده‌های مستضعف، فرزندانی هستند که چشم انتظار یک هدیه‌ی کوچک در روز تولد یا شب عیدند. اگر بتوانیم هدیه‌ای برای آنان تهیه کنیم و آن را به نام یا توسط والدینشان به فرزندان اهدا کنیم، کاری کرده‌ایم که هم شخصیت والدین را حفظ می‌کند و هم شادی را به خانه‌ی آنان می‌آورد. گاهی یک عروسک یا یک توپ، می‌تواند دنیایی از شادی را برای کودکی که محروم از امکانات است، به ارمغان بیاورد.

همچنین، بسیاری از خانواده‌های کم‌بضاعت، توانایی تعمیر لوله‌های فرسوده، سیم‌کشی برق یا عایق‌بندی منزل خود را ندارند. اگر چند نفر از اهالی محله یا صنوف مربوطه، داوطلبانه و با هزینه‌ی اندک، این تعمیرات را انجام دهند، از خطرات جانی و مالی جلوگیری کرده و آرامش را به آن خانه برگردانده‌اند.

از همه مهم‌تر، ایجاد شغل برای سرپرست خانواده یا پسران بیکار آنهاست. در شرایط اقتصادی فعلی، بیکاری یکی از معضلات اساسی است. معرفی یک فرد نیازمند به کارفرما، یا کمک به راه‌اندازی یک کسب‌وکار کوچک خانگی، می‌تواند چرخه‌ی فقر را بشکند. به تعبیر امیرالمؤمنین علی(ع): «کسی که نیازمندی را به سوی کار راهنمایی کند، بهتر از کسی است که به او صدقه دهد.»

و در نهایت، تأمین هزینه‌ی دارو یا درمان، شاید حیاتی‌ترین کمک ممکن باشد. بسیاری از بیماران مزمن یا زمین‌گیر، برای تأمین داروهای گران‌قیمت یا هزینه‌های جراحی، درمانده‌اند. پرداخت بخشی از این هزینه‌ها یا تهیه‌ی دارو از طریق خیریه‌ها و گروه‌های جهادی، یعنی نجات یک زندگی.

هر چند کوچک، اما گره‌گشا

در پایان، این قبیل کارها، هرچند در نگاه اول کوچک و بی‌اهمیت جلوه کنند، اما در دل نیازمندان، کوهی از امید و آرامش برپا می‌کنند. نباید دست‌کم گرفت قدرت یک بسته‌ی معیشتی، یک وام بدون بهره، یا یک تخفیف در اجاره. این اقدامات، همچون قطره‌هایی هستند که دریا را تشکیل می‌دهند.

روزهای سخت اقتصادی، زودگذرند، اما یاد و خاطره‌ی دست‌گیری و همدلی، تا سال‌ها در دلها می‌ماند. بیایید از امروز، از همین کوچه و خیابان، از همین مغازه و محل کار، دست به دست هم دهیم و حامی یکدیگر باشیم. اگر هر کدام از ما فقط یک اقدام کوچک انجام دهیم، روی هم، سیل عظیمی از مهربانی شکل خواهد گرفت. اینگونه است که می‌توانیم از بحران‌ها، نه به عنوان شکست، بلکه به عنوان فرصتی برای رشد اخلاقی و اجتماعی عبور کنیم.

به یاد داشته باشیم که فرمودند: «مثل المؤمنین فی توادهم و تراحمهم، کمثل الجسد الواحد؛ اگر عضوی از آن به درد آید، سایر اعضا با تب و بی‌خوابی به فریادش می‌رسند.» اینک، زمان آن رسیده که این حدیث نورانی را با عمل معنا کنیم. دست‌های خالی را پر، و دل‌های نگران را آرام کنیم.

روزهای سخت را با هم می‌گذرانیم؛ با هم، زودتر از همیشه بهار را خواهیم دید.

ف ۱۱۰