قبرهای خاموش: گواهی بر فاجعه قحطی و استعمار در لارستان (بخش اول)

 

 

دکتر رسول احمدلو:

 

الف. مقدمه:

در سال‌های پایانی جنگ جهانی اول (۱۹۱۸–۱۹۱۷ م / ۱۳۳۶–۱۳۳۷ق)، ایران –علی‌رغم اعلام بی‌طرفی در جنگ– به‌طور گسترده‌ای دچار آشوب، قحطی، بیماری و تلفات انسانی شد. این وضعیت، بیش از همه، ناشی از حضور نظامی قدرت‌های درگیر جنگ در خاک ایران، به‌ویژه نیروهای روس، بریتانیا و عثمانی بود.

جنوب ایران و مناطق راهبردی چون فارس، بوشهر، کرمان و لارستان نیز از این وضعیت مصون نماندند. یکی از مهم‌ترین عوامل مرگ‌ومیر در این دوران، قحطی و شیوع بیماری‌های واگیردار همچون آنفلوآنزا و تیفوس بود.

محمد قلی مجد، نویسنده کتاب «قحطی بزرگ» که منبع اطلاعاتش را آرشیو گزارش‌های دیپلمات‌های وقت آمریکا در ایران و روزنامه‌های وقت بیان کرده است، عوامل این قحطی را این چنین مطرح می‌کند: درست در زمانی که مردم ايران به دليل قحطی نابود می‌شدند، ارتش بريتانيا مشغول خريد مقادير عظيمی غله و مواد غذايی از بازار ايران بود و با اين کار خود هم افزايش شديد قيمت مواد غذايی را سبب می‌شد و هم موجب قحطی می‌شد. همچنین انگليسی‌ها مانع واردات مواد غذايی از آمريکا، هند و بين‌النهرين به ايران شدند و از پرداخت پول درآمدهای نفتی ايران استنکاف ورزيدند. هيچ ترديدی نيست که انگليسی‌ها از قحطی و نسل‌کشی به‌عنوان وسيله‌ای برای سلطه بر ايران استفاده می‌کردند.

بررسی میدانی انجام‌شده در گورستان‌های مناطق مختلف لارستان، از جمله منطقه حفاظت‌شده هرمود عباسی، روستاهای زیارت، کورده، باین و شهر لار، نشان می‌دهد که در صفر سال ۱۳۳۷ هجری قمری (برابر با اواخر سال ۱۹۱۸ میلادی)، اوج مرگ‌ومیر در این منطقه رخ داده است.

در این جستار تاریخی ابتدا گزارش ملامحمدباقر از روحانیون سرشناس لارستانی در جنگ جهانی اول، از قحطی و مرگ و میر مردم لارستان در صفر ۱۳۳۷ هجری قمری که اولین بار توسط استاد محمدباقر وثوقی در کتاب لارستان (از مجموعه از ایران چه می‌دانم) صفحات ۷۰و۷۱ منتشر شده خواهد و آمد و در بخش بعدی به معرفی قبرستان‌های محل دفن قربانیان قحطی خواهیم پرداخت.

 

ب. گزارش آخوند ملا محمدباقر از قحطی و مرگ بیست هزار لارستانی

ملامحمدباقر که بابای حاج باقر از روحانیون برجسته لارستان در ایام جنگ جهانی اول بوده در حاشیه یکی از کتاب‌های خطی خود درباره تلفات جانی بیماری بعد از جنگ جهانی اول دیده خود را نوشته است: در این سنه ۱۳۳۷ در ماه صفر الشر بادی سهمناک آمد در تمامی فارس از شیراز، جهرم، لار و عباسی، لنجه و تمامی نقاط که مطلع شدیم مثل اینکه برگ از درخت می‌ریزد به سینه درد مردم می‌مردند. در لار و قرای آن تماما قریب ۲۰ هزار نفر تلف شدند. بیشتر آنان بی‌غسل و‌کفن دفن نمودند. فی شهر من شهور سنه ۱۳۳۷

ف ۱۱۰