گفتگو با معلم فرهنگ و هنر: نگاهی به ذوق، تعهد و خلاقیت در آموزش

در دنیای پرشتاب امروز، جایگاه معلم همچنان استوار و تاثیرگذار است. معلمانی که با عشق و تعهد، چراغ راه دانش‌آموزان خود می‌شوند و در مسیر رشد و شکوفایی استعدادهای آنان گام برمی‌دارند. امروز میهمان یکی از این معلمان فرهیخته، سرکار خانم اطهری سوری، دبیر فرهنگ و هنر هستیم تا از دریچه نگاه او، به عمق و ظرافت‌های شغل معلمی، به‌ویژه در حوزه هنر، سفری داشته باشیم.

1- سرکار خانم سوری، لطفا ابتدا خودتان را معرفی کنید و بگویید چه شد که مسیر معلمی را برگزیدید؟

اطهر سوری هستم، با مدرک کارشناسی هنرهای تجسمی از دانشگاه فرهنگیان تهران. سال‌هاست که افتخار تدریس درس فرهنگ و هنر را در دبیرستان‌های شهرم از جمله دبیرستان فرزانگان ، نمونه دولتی امام موسی کاظم (ع) لار دارم. ۲۱ سال سابقه تدریس، حاصل سال‌ها تلاش و عشق من به این حرفه است. همچنین به عنوان سرگروه فرهنگ و هنر در اداره آموزش و پرورش لارستان فعالیت می‌کنم. کسب مقام دوم کشوری در الگوهای برتر تدریس، مقام اول استانی در همین جشنواره، مقام اول استانی در جشنواره درس پژوهشی و داوری در جشنواره‌های فرهنگی و هنری، از افتخاراتی است که در این مسیر به دست آورده‌ام.
از همان دوران کودکی، عشق به آموزش و علاقه به معلمی در وجودم ریشه دوانده بود؛ شاید به خاطر حضور معلمین دوست داشتنی در خانواد ه و اطرافیانم ، که با ذوق و شوق هرچه تمام تر به شنیدن خاطرات شیرین و تجربیاتشان از کلاس های درس در دید و بازدیدهای خانوادگی از مدرسه و دانش‌آموزان، شور و شوق معلم شدن را در من تقویت می‌کرد. قطعا تاثیر شغل مادرم که خود معلم بودند، در انتخاب این مسیر بی‌بدیل بود. از سوی دیگر، حضور دو تن از خاله‌هایم که در حوزه هنر فعالیت داشتند، و ایام کودکی تا نوجوانی را در کنار آن ها محیط کانون پرورشی و مسابقات هنری را تجربه کرده بودم، روحیه هنری مرا شکوفا کرد و تحصیل و تدریس هنر را به عنوان انتخاب اصلی‌ام برگزیدم.

2- شما به عنوان معلم نمونه انتخاب شده‌اید. فعالیت‌های شاخص شما در این زمینه چه بوده است؟
با افتخار و علاقه بسیار سرگروه فرهنگ و هنر شهرستان هستم.مدرس دوره کارگاه های توانمندسازی دبیران ،همکاری با کانون بسیج فرهنگیان در امور فرهنگی هنری،همکاری با واحد پرورشی اداره ،ناظر جشنواره نوجوان سالم،داور جشنواره های فرهنگی هنری،نوجوان سالم،سفیران سلامت ،جشنواره های تدریس ،برگزاری نمایشگاه‌های هنری دانش‌آموزی، در سطح آموزشگاه و شهرستان ،برگزاری نقاشی همگانی،دیوار نگاری (با هدف شاداب سازی محیط آموزشی) ، استفاده از روش‌های نوین تدریس، برگزاری کارگاه‌های آموزشی فوق برنامه و…)

3- در مورد آشنایی و ازدواجتان برایمان بگویید. آیا در زمان ازدواج، هر دو معلم بودید؟

در زمان خواستگاری، من در مقطع کاردانی فرهنگیان مشغول به تحصیل بودم و همسرم، که ایشان دبیر بودند، از طریق خواهر ایشان پیگیری صورت گرفت و با یکدیگر آشنا شدیم . در ابتدا، به خاطر اینکه هنوز تحصیل من به پایان نرسیده بود، تردیدهایی داشتم. اما پس از پایان تحصیل و ورود به تجربه شیرین معلمی، و با توجه به پیگیری‌های مداوم همسرم، و ابراز علاقه با این ازدواج موافقت کردم.

4-خلاقیت چه نقشی در شغل معلمی، به‌خصوص در درس هنر، ایفا می‌کند؟

خلاقیت، جوهره اصلی معلمی است. معلم خلاق کسی است که می‌تواند از ضعف‌ها و محدودیت‌ها، فرصت‌های یادگیری بسازد. من در درس هنر، دانش‌آموزانم را چون جعبه ابزار هنری می‌بینم؛ هر کدام ابزاری منحصربه‌فرد با ظرفیت‌ها و استعدادهای خاص خود.
پرورش صحیح این استعدادها، نیازمند شناخت عمیق معلم از دانش‌آموزانش است. اگر معلم نتواند دانش‌آموزانش را به خوبی بشناسد، فرآیند آموزش نیز به درستی شکل نخواهد گرفت.

5- نحوه تعامل شما با دانش‌آموزان چگونه است؟
وقتی قصد آموزش موضوع جدید دارم ،با تمام توان و عشق محتوا را منتقل میکنم.اگر ارتباط قلبی با دانش آموزان صورت گرفته باشد ،قطعا در کیفیت تدریس موفق خواهید بود.گاهی از دلتنگی اشک میریزم ولی ناچار باید بپذیرم،دانش آموزانم مهمان من هستند و در طول سال میزبان خوبی برایشان باشم تا به راحتی مسیر تحصیل دانشگاه و شغلی خود را بیابند.دیدن موفقیت بچه ها خستگی و دلتنگی ام را از بین می‌برد.

6- لطفاً با کلمات زیر، یک کلمه یا جمله هم‌تراز بیان کنید:

خانواده: ریشه و پناهگاه
مدرسه: سکوی پرتاب استعدادها
دانش‌آموز: گنجینه‌ای از توانمندی‌های ناشناخته
تخته سیاه: صحنه خلق اندیشه‌ها
مشق شب: تمرینی برای تثبیت آموخته‌ها

7- تلخ‌ترین و شیرین‌ترین خاطره‌ای که در دوران معلمی داشته‌اید، چه بوده است؟
از دست دادن چند تن از دانش آموزانم در طول سال‌ها به دلایل مختلف قلب من و همکارانم را به درد آورد.
یکی از خاطرات شیرین و ماندگار خدمتم،حضور دانش آموزی خلاق،مستعد،و هنرمند در یکی از کلاس های درسم بود،به گونه ای که حال با گذشت سال‌ها وقتی وارد کلاس میشوم همچنان حضورش را تصور میکنم.زنگ های هنر ، فارغ از اتفاقات روزمره ، با آرامش وصف ناپذیر مشغول نقاشی و طراحی طرح های خیالی ذهنش بود.حال به عنوان هنرمند نخبه در بهترین دانشگاه کشور مشغول به مهارت آموزیست.دختر هنرمندم افتخارات بسیار ارزشمندی در کارنامه خود دارد.روحیه خلاق ، پرتلاش و پشتکارش را چون خودم میبینم.ایمان دارم
با پشتکار و هوش هنری‌اش آینده ای روشن پیش رو دارد.
8- تفاوت عمده‌ای که بین نحوه آموزش در گذشته و حال احساس می‌کنید، چیست؟
در گذشته، آموزش بیشتر “معلم‌محور” بود، اما امروزه شاهد رویکردی “تعاملی” هستیم. معلم امروز، اغلب مطالب را پیش از کلاس در فضای مجازی به اشتراک می‌گذارد. این اتفاق فرصتی مغتنم برای دانش‌آموز فراهم می‌کند تا با تأمل بیشتر، مطالب را بررسی کند و آمادگی لازم برای حضور در کلاس و تعامل سازنده را بیابد. این تعامل، یادگیری را عمیق‌تر و ماندگارتر می‌سازد.

9- نظر شما در مورد آموزش به صورت مجازی با توجه به شرایطی که در آن حضور داریم چیست؟

دوران جنگ، آموزش مجازی را به یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر تبدیل کرد. از یک سو، این شیوه فرصتی بی‌نظیر برای دانش‌آموزان فراهم آورد تا مطالب درسی را بارها و بارها مرور کرده و به درک عمیق‌تری از مفاهیم دست یابند. ضبط و تکرار دروس، به تثبیت یادگیری کمک شایانی نمود. در مجموع، تلفیق آموزش حضوری و مجازی، پتانسیل بالایی برای ارتقاء کیفیت یادگیری دارد.

از سوی دیگر، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی در فرآیند آموزش، نه تنها بازدهی یادگیری را افزایش می‌دهد، بلکه با آشنایی دانش‌آموزان با ابزارهای نوین و توانایی هدایت صحیح اطلاعات، حس اعتماد به نفس و نشاط را در آنان تقویت می‌کند. این امر به‌ویژه در سنین پایین‌تر، نقش بسزایی در شکل‌گیری شخصیت و علاقه به یادگیری ایفا می‌کند.
از جهتی عدم حضور فیزیکی دانش آموزان و آموزش چهره به چهره ، امکان پیش بینی موقعیت یادگیری را در فراگیران کاهش می‌دهد.گاها حضور برخی دانش آموزان خوبم در مناطق محروم ،به جهت نارسایی اینترنت و سرعت پایین ، اضطراب را در آنها ایجاد میکند،کت البته با تلاش و همت و همدلی همکاران دلسوزم در سراسر کشور ایران عزیز،این محدودیت و ضعف کاهش یافته و دانش آموزان با آرامش خاطر از مطالب و محتوای کتاب‌های درسی بهره می‌گیرند.

10- خاطره ای از تدریس در زمان آموزش مجازی بیان فرمائید؟
«یادم هست، زمانی که هنوز آتش‌بس اعلام نشده بود و هر روز صداهای هولناکی به گوش می‌رسید. زنگ اول بود و من با پایه نهم یکی از دبیرستان ها کلاس داشتم. طبق معمول، با انرژی و شور و شوق، کلاس را با سلام و احوالپرسی آغاز کردم. هدفم این بود که با نمایش آرامش و شادی در کلاس هنر، استرس و ترس را از بچه‌ها دور کنم. با خودم عهد بسته بودم که با ایجاد نشاط و پویایی، روحیه خلاق و پرانرژی آنان را تقویت کرده و به یادگیری و انگیزه در دروس دیگر کمک کنم.

مشغول تدریس بودم که ناگهان متوجه جرقه زدن لامپ بالای سرم شدم، خشکم زد! در همان حال، با اشاره به پسرم که در اتاقش بود، خواستم لامپ را خاموش کند. اما او گمان کرد منظورم شعله گاز است. در آن لحظات بحرانی، دانش‌آموزان را به آرامش دعوت کردم و گفتم: “چیزی نیست، نگران نباشید.” ناگهان لامپ با صدای مهیبی ترکید و برق خانه قطع شد. دوباره به بچه‌ها اطمینان دادم که نترسند، در حالی که خودم از ترس خشک زده بود! با خودم فکر می‌کردم: “ان‌شاءالله بچه‌ها متوجه نشده باشند و نترسیده باشند.”

اما چند شب بعد، در تجمع شبانه ، اولیا یکی از دانش آموزان ، جویای حالم شد. با خجالت فهمیدم که بله، تمام ماجرا را بچه‌ها متوجه شده بودند و نگران حال من بودند.»

11- برای دانش آموزان چه آرزویی دارید؟
با توجه به اتفاقات اخیر، به‌ویژه حادثه دلخراش مدرسه شجره طیبه میناب که قلب‌ها را به درد آورد، عمیقاً آرزوی سلامتی، آرامش و حال خوب برای همه دانش‌آموزان و خانواده‌های آنان دارم. همچنین، امیدوارم روزی فرا برسد که هیچ کودکی دغدغه ناامنی و ترس نداشته باشد و بتواند در فضایی امن و پر از عشق به تحصیل و رشد بپردازد.

12- برای ارتقای سطح آموزشی در شهرستان چه پیشنهاداتی دارید؟

«برای پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان در سطح شهرستان، باید نگاه ویژه‌ای به دروس مهارتی مانند هنر و کار و فناوری داشت. این دروس، با ماهیت عملی خود، می‌توانند به یادگیری عمیق‌تر دروس تئوری کمک کنند. لذا، اهتمام بیشتر به تجهیز آزمایشگاه‌ها و کارگاه‌های موجود در سطح شهر، امری ضروری است. متأسفانه، در حال حاضر فضای ثابتی برای تعامل، هم‌افزایی و برگزاری کارگاه‌های تخصصی بین گروه‌های آموزشی وجود ندارد.

ایجاد فضایی مناسب برای کارگاه‌های عملی در مدارس، به دبیران این دروس این امکان را می‌دهد که با فراغ بال و آرامش بیشتری به تدریس و انتقال مهارت‌های
تخصصی بپردازند. این امر، علاوه بر بهبود کیفیت آموزش، به ارتقاء سطح برگزاری مسابقات و جشنواره‌های مهارتی نیز کمک شایانی خواهد کرد.»

13- چالش‌های شغل معلمی چیست؟

«قطعاً هر شغلی سختی‌ها و چالش‌های خاص خود را دارد. مهم این است که بتوانیم از ضعف‌ها و محدودیت‌ها، فرصت‌هایی برای رشد بسازیم و چالش‌ها را به بهترین نحو مدیریت کنیم. به عنوان مثال، اگر در فضایی محدود با امکانات حداقلی آموزشی قرار داریم، می‌توان از طریق خلاقیت، این چالش‌ها را کمرنگ کرده و موانع را به حداقل رساند. این، هنر معلمی است که با کمترین امکانات، بیشترین تأثیر را بگذارد.»

14- با توجه به اینکه همسر شما هم در شغل شریف معلمی فعالیت دارند چگونه محیط کار و خانواده را مدیریت می کنید؟
با توجه به اینکه هر دوی ما (من و همسرم) همکار هستیم، چالش‌ها و سختی‌های شغل معلمی را بهتر درک می‌کنیم. این درک متقابل، به ما کمک می‌کند تا با تقسیم وظایف و مسئولیت‌ها، مشکلات را به حداقل برسانیم. برنامه‌ریزی صحیح و تقسیم کار، به ما این امکان را می‌دهد که در کنار فرزندانمان، به اهداف تعیین شده دست یابیم و زندگی خانوادگی پرباری داشته باشیم.

15- کلام پایانی

«خداوند را شاکرم که انسان‌های شریف با قلبی بزرگ از مهربانی را در مسیر زندگی و شغلم قرار داد تا بیاموزم مهربانی، اخلاق و صداقت را تا بتوانم آنچه را آموخته و تجربه کرده‌ام، منتقل کنم. یادگیری همیشه در چارچوب کلاس درس اتفاق نمی‌افتد؛ گاهی لبخند، گاهی گذشت، گاهی صبوری، و گاهی رفتار یک همکار، دوست، یا دانش‌آموز می‌تواند مسیری تأثیرگذار در زندگی هر فرد رقم بزند.

به معلمان جدیدالورود و نومعلمان عزیزم توصیه می‌کنم که به شخصیت دانش‌آموزان اهمیت ویژه‌ای بدهند. حتی در حضور و غیاب، آن‌ها را با واژه‌های “خانم” یا “آقا” قبل از نامشان صدا بزنند. این توجه کوچک، می‌تواند به تقویت خودباوری و اعتماد به نفس دانش‌آموزان کمک شایانی کرده و تأثیری ماندگار بر زندگی آنان بگذارد.