برکه‌ای که پشت آهن‌پاره‌ها پنهان شده است

حمیدرضا پریدار: میراثی که روزگاری تشنگی مردم را برطرف می‌کرد، امروز در محاصره خودروهای فرسوده است!

لارستان را اگر بخواهی بشناسی، کافی است کمی در گذشته‌اش قدم بزنی؛ گذشته‌ای که در دل اقلیمی گرم و کم‌آب، مردمانی زندگی می‌کردند که برای هر قطره آب، اندازه یک گنج ارزش قائل بودند.

در سرزمینی که باران همیشه مهمان همیشگی‌اش نبوده، نیاکان ما دست روی دست نگذاشتند. فکر کردند، ساختند و تجربه کردند. حاصل این اندیشه، سازه‌هایی شد که امروز آنها را «برکه» یا «آب‌انبار» می‌نامیم؛ سازه‌هایی که فقط محل ذخیره آب نبودند، بلکه بخشی از هویت، معماری و شیوه زندگی مردم لارستان به شمار می‌رفتند.

برکه‌های کوچک و بزرگ، هنوز در گوشه‌وکنار شهرها و محله‌های لارستان جا خوش کرده‌اند؛ یادگار روزگاری که مدیریت آب، بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی مردم بود.

شاید بی‌دلیل نیست که شاعر می‌گوید:

«به هر کجا برکه‌ای نشسته به خاک
بی‌شک آنجاست مرز لارستان»

چه تعبیر زیبایی؛ گویی برکه‌ها شناسنامه‌ای هستند که نیاکان ما در جای‌جای این سرزمین بر زمین گذاشته‌اند.

خوشبختانه در سال‌های اخیر، اقداماتی برای مرمت و احیای برخی از این سازه‌های ارزشمند صورت گرفته که جای تقدیر دارد. اما در کنار این اقدامات، هنوز نمونه‌هایی وجود دارند که حال و روزشان چندان با شأن و جایگاه تاریخی‌شان سازگار نیست.

یکی از همین نمونه‌ها، برکه حاج غلامرضا معتمد در شهر لار است؛ بنایی ارزشمند و زیبا که در محدوده حدفاصل چهارراه شهید باقرپوریان و میدان سیدعبدالحسین لاری قرار گرفته است.

اما کافی است به تصویر این برکه نگاه کنیم.

یک بنای تاریخی با گنبد و بادگیرهای زیبایش، در پیش‌زمینه‌ای از خودروهای فرسوده و در حال تعمیر!

انگار تاریخ و صنعت صافکاری، ناخواسته همسایه دیواربه‌دیوار شده‌اند!

البته خودرو هم وسیله زندگی مردم است و تعمیرگاه هم برای شهر لازم است؛ حرف بر سر حق و حریم یک اثر تاریخی است.

سؤال اینجاست:

آیا واقعاً جای خودروهای اسقاطی و بدنه‌های فرسوده باید درست در مقابل چنین بنایی باشد؟

آیا گردشگری که برای دیدن معماری تاریخی لار می‌آید، باید ابتدا با مجموعه‌ای از خودروهای در حال تعمیر روبه‌رو شود تا شاید بتواند پشت آنها، گنبد و بادگیرهای برکه را پیدا کند؟

و مهم‌تر از همه؛ آیا حفاظت از یک اثر تاریخی فقط به ثبت آن در فهرست میراث فرهنگی محدود می‌شود؟

اگر قرار است برکه‌های لارستان را به‌عنوان بخشی از میراث ارزشمند این منطقه حفظ و معرفی کنیم، حریم و منظر پیرامون آنها نیز بخشی از همین حفاظت است.

نمی‌شود یک اثر تاریخی را مرمت کرد، برایش پرونده تشکیل داد و عنوان میراث فرهنگی بر آن گذاشت، اما اجازه داد در اطرافش هر چیزی که خواستیم قرار بگیرد.

این موضوع، مطالبه‌ای است که می‌توان آن را با احترام اما جدی از مسئولان مربوطه، به‌ویژه اداره میراث فرهنگی و اداره اوقاف، پیگیری کرد.

انتظار می‌رود متولیان امر، برای ساماندهی وضعیت پیرامون برکه حاج غلامرضا معتمد چاره‌ای بیندیشند تا این بنای ارزشمند، بیش از این در میان خودروهای فرسوده و آهن‌پاره‌ها گم نشود.

این برکه‌ها زمانی برای حفظ آب ساخته شدند.

امروز ما وظیفه داریم برای حفظ خاطره و هویت آنها کاری کنیم.

لارستان اگر می‌خواهد از ظرفیت گردشگری تاریخی خود سخن بگوید، باید ابتدا میراثش را از پشت موانع بیرون بیاورد و به مردم نشان دهد.

برکه حاج غلامرضا معتمد نباید تبدیل به پس‌زمینه‌ای برای صافکاری خودروها شود.

این بنا خودش یک روایت است؛ روایتی از آب، معماری، همت و زندگی مردم این سرزمین.

بیاییم کاری کنیم وقتی کسی برای دیدنش می‌آید، اول برکه را ببیند، نه آهن‌پاره‌ها را.

میراث فرهنگی، فقط چیزی نیست که ثبتش کنیم؛ چیزی است که باید حرمتش را هم نگه داریم.

ف ۱۱۰