احمد خان اقتداری؛ پدر مطالعات خلیج فارس

احمد اقتداری در سال ۱۳۰۴ گراش متولد شد. بیست‌وهفتم فروردین ماه ۱۳۹۸ مصادف با سالروز فوت نویسنده، مورخ و جغرافی‌دان است.

وی مشهور به «پدر مطالعات خلیج فارس» و رئیس دفتر مطالعات خلیج فارس در مرکز دائرةالمعارف بود. وی تمام سواحل خلیج فارس و دریای عمان را برای فعالیت‌های تحقیقاتی‌اش پیاده طی کرده بود و از دوران جوانی شروع به نقشه‌برداری تمام این سواحل کرد. جلال آل‌احمد، اقتداری و دو دوست پژوهشگرش، ایرج افشار و منوچهر ستوده را با عنوان «سه تفنگدار» و «گورنگار» توصیف می‌کرد؛ چرا که این سه‌نفر با همراهی همدیگر بسیاری از اسناد تاریخی و بناهای کهن ایران را معرفی کردند.

کتاب خلیج فارس به قلم وی، جایزه ویژه یونسکو در ایران را به‌خود اختصاص داد و کتاب «مروارید خلیج فارس» درخصوص پژوهش‌های ایران‌شناسی وی نوشته شد و فیلم مستند «به ایران جاودانی‌ام» درباره زندگی او ساخته شد.

احمد اقتداری در دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران تحصیل کرد و در سال ۱۳۳۴ اجازه وکالت پایه یکم دادگستری گرفت.

در سال ۱۳۴۸ از وزارت فرهنگ بازنشسته شد و از سال ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۶ در دانشکده حقوق و علوم سیاسی به‌تدریس پرداخت.

دیوان شیدای گراشی، کتاب باغستان و تفسیر گل و برگ را او نخستین‌بار یافته و تصحیح کرده بود و کتاب وقایع مشروطه در لارستان و بنادر، یکی از مهم‌ترین آثار اوست که به اهمیت شهرهای جنوب فارس در عصر قاجار می‌پردازد.

وی در ۱۳۴۱ در سمینار خلیج فارس که به‌همت محیط طباطبایی و ریاست سعید نفیسی برگزار می‌شد، به‌سخنرانی در باب فولکلور و فرهنگ عامه خلیج فارس پرداخت. وی در آن جلسه به رومن گیرشمن، مورخ و باستان‌شناس مشهور فرانسوی، یادآور شد که چندین بار به‌جای «خلیج فارس» به گفتن «خلیج» اکتفا کرده‌است که این هوشیاری منجر به عذرخواهی گیرشمن از حضار و مردم ایران شد.

مسافرت‌های تحقیقاتی او بین سال‌های ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۶ در سواحل جنوبی ایران “از مسیرهای بندر دیلم، بندرجاسک، بندر ریگ، زاهدان، چابهار و تیس” باعث به‌وجود آمدن و تألیف کتاب‌های دیار شهریاران و تهیه ۴۰۰۰ قطعه عکس از آثار تاریخی شد که در شناختن و شناساندن تاریخ و فرهنگ نواحی جنوبی ایران و سواحل خلیج فارس حائز اهمیت است.

اقتداری در ۱۳۴۶ از سوی دولت ایران به‌عنوان کارشناس گردشگری به عربستان، عراق و لبنان اعزام شد. در ۱۳۴۹ در کنگره ایران‌شناسی “کنگره تحقیقات ایرانی” که به‌همت ایرج افشار برپا شده بود شرکت کرد.

وی مطالعات وسیعی در آثار گذشتگان و تحقیقات میدانی زیادی در کارنامه‌اش داشت و به‌خاطر همین مطالعات و پژوهش‌ها به‌تدریس در رشته تاریخ در مقطع دکترای دانشگاه تهران دعوت شد.

احمد اقتداری در ۹۴ سالگی درگذشت و در گورستان آل‌دهباشی گراش به‌خاک سپرده شد.

ف ۱۱۰