نقد و بررسی کتاب «نیما، نازیسم و کمونیسم» در لار؛ مروری بر اندیشه‌های نیما یوشیج

 

نشست بررسی کتاب «نیما، نازیسم و کمونیسم»، نوشته « کاظم رحیمی‌نژاد» رئیس دانشگاه فرهنگیان لارستان، ۲۰ اردیبهشت‌ماه، در کتابخانه عمومی گنج شایگان لار برگزار شد.

به گزارش میلاد لارستان به نقل از خبرنگار سرویس ادبیات خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در لار، این نشست به مناسبت روز لارستان و به همت اداره کتابخانه‌های عمومی لارستان، با حضور پژوهشگران و نویسندگان جنوب فارس و علاقه‌مندان به حوزه کتاب و ادبیات در کتابخانه عمومی لار برگزار شد.

کاظم رحیمی‌نژاد، نویسنده کتاب «نیما، نازیسم و کمونیسم» در ابتدای این نشست اظهار داشت: این کتاب، بخشی از مبانی نظری پایان‌نامه دکتری من در مورد رویکردهای نوین حماسی در شعر نو بوده است.

وی تصریح کرد: مشکل اساسی ما در نقد ادبی و به طور کلی در علوم انسانی، در این است که به مبانی نظریِ نقد توجه نمی‌کنیم و به جای مواجه شدن با متون اصلی ادبی به تحلیل‌های دسته چندم تکیه می‌کنیم.

این نویسنده لاری خاطرنشان کرد: مخالف این موضوع هستم که کسی در مورد نیما صحبت کند، در حالی که با متنِ آثار نیما مستقیماً ارتباط برقرار نکرده باشد و صرفاً بر اساس نگاه و تحلیل دیگران نظر بدهد؛ ما باید در درجه اول، آثار نویسندگان را بدون قضاوت قبلی بخوانیم.

رحیمی‌نژاد با اشاره به ویژگی‌های شعر نیما گفت: نیما یوشیج به اشعارش، منطقِ گفتار و دِکلماسیون می‌دهد. در شعر نیما، یک جهان‌بینی و تکنیک کاری وجود دارد؛ به عبارت دیگر، نیما یوشیج افکار، جهان‌بینی و تجربه‌هایش را وارد شعر می‌کند.

وی افزود: در شعر نیما، شاهد مواضع چپِ این شاعر هستیم، نیما تحت تاثیر متفکران منتقد جنگ جهانی اول و دوم، افتخارات قومی و حماسه‌های ملی را از زاویه منتقدانه می‌نگرد، وی تلاش می‌کند که این نوع نگاه را از بین ببرد و به صورت انسانی به موضوعات نگاه کند؛ وی در تمام دوران زندگی و در بخش‌های مختلف اشعارش، با نوع نگاه رسمیِ حماسی مبارزه می‌کند.

در ادامه، «ابراهیم مهرابی» نویسنده، پژوهشگر و شاعر گراشی اظهار داشت: اگر کسی به دنبال فهمِ بخشی از هویت نیما باشد، این کتاب می‌تواند خیلی به وی کمک کند.

وی تصریح کرد: دو ساختار تصویری در شعر نیما وجود دارد، یکی ساختار عینی وصفی است که شاعر در آن دخیل است و همراهی می‌کند و نمی‌توان وی را از آن حذف کرد؛ به عبارت دیگر، شاعر در متن حادثه حضور دارد، دخیل است و کنش‌گر ماجراست، نه نظاره‌گر؛ شاعر در این ساختار، رویکردی اگزیستانسیالیستی دارد.

این پژوهشگر گراشی افزود: ساختار بعدی، عینیِ روایی است، یعنی شاعر از زاویه سوم به پدیده‌ها نگاه می‌کند، در این رویکرد، نیما گزارشگر و ناظر است و در اینجا، نگاه هرمنوتیکال دارد. او حادثه را می‌بیند، از آن برداشت می‌کند و با تزئین و استفاده از آرایه‌ها، آن را گزارش می‌کند.

مهرابی با اشاره به نقش حماسه در اشعار نیما یوشیج گفت: نیما از حماسه‌های سنتی و پیشینِ مربوط به پادشاهان، پهلوانان و زور بازو، خسته شده است؛ بنابراین، در اشعار حماسی‌اش به دنبال افراد کوچه و بازار است؛ در واقع، او حماسه را از ساحت خیال و آسمان به اشکوبِ زمینی منتقل می‌کند، بر این اساس، گویا او به جای فرمانده در جنگ، به رزمنده نگاه می‌کند و به وی مدال می‌دهد.

وی تصریح کرد: نیما حدود ۱۲۰ سال پیش به نگاهی رسید که ما الآن داریم، وی نمی‌پذیرد که بنشیند و فقط فکر کند، بلکه می‌گوید باید وارد اتفاقات و حوادث شد، نقش آفرید، جنگید و…، یعنی معتقد است به عمل کار برآید….

این نویسنده و پژوهشگر خاطرنشان کرد: اشعار نیما، واگویه رنج مردم و آینه تمام‌نمایِ مصیبت‌های زمانه خود است؛ وی با ناملایمات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و… مبارزه می‌کند و مرد میدان است، حتی در دوره‌هایی از زندگی‌اش تفنگ به دست بوده و در نهضت جنگل حضور داشته است.

ابراهیم مهرابی اظهار داشت: نیما از یک طرف می‌خواهد حماسه را داشته باشد، اما فرم و محتوای حماسه پیشین را نمی‌خواهد، به همین دلیل، سیمرغ حماسه را از پهلوانان، شاهان و زورِ بازو به افراد کوچه و بازار متمایل می‌کند.

وی تصریح کرد: نیما سرگیجه مقدس دارد و بین حماسه و تراژدی، یعنی بین بسترهای دینی، از یک طرف و اخلاق و قانون از سوی دیگر، گیر کرده است. او یک دست خود را بر قله حماسه گذاشته و دست دیگرش در درّه تراژدی است، وی بین این دو، دارای تعلیق، تحیّر و سرگشتگی است.

نویسنده گراشی خاطرنشان کرد: نیمای لطیف، در سیاست، یک انقلابی و در باور، یک آدم مذهبی و دین‌دار (البته نه به عنوان ایدئولوژی، بلکه به عنوان یک باور ساده اجتماعی) است و در وصف علی (ع) شعر سروده است.

مهرابی افزود: نیما یوشیج در شعر فارسی نیز اهل رنسانس است و در آن تغییر اساسی ایجاد می‌کند، به گونه‌ای که می‌توان شعر فارسی را به قبل و بعد از نیما تقسیم کرد.

وی با تمجید از کتاب «نیما، نازیسم و کمونیسم»، گفت: کتاب دکتر رحیمی‌نژاد، با رویکردی هگلی، اما بسیار ساده و روان نوشته شده است، به طوری که از دل نقل مباحث و تحولات تاریخی و نیز تطور ذهنی شاعر، یک چهارچوبه فکری و الگوریتم محتوایی به دست می‌دهد؛ بنابراین، درخواست می‌کنم که جوانان حتماً آن را بخوانند.

گفتنی است کتاب «نیما، نازیسم و کمونیسم»، نوشته «کاظم رحیمی‌نژاد»، مدرس ادبیات دانشگاه فرهنگیان، در پنج بخش (مقدمه، مروری بر زندگی اجتماعی-ادبی نیما یوشیج، اصول و قواعد شعر نیمایی، نیما، نازیسم و کمونیسم و منابع و مآخذ) نوشته شده و در سال ۱۳۹۷ در «نشر قلمکده» به چاپ رسیده است.

ف ۱۱۰