بافت تاریخی لار، میان فرسودگی و فرصت

 

 

حسن فراست: در قلب شهر لار، حرم امامزاده میر علی بن الحسین (ع) نه تنها به عنوان یک مکان زیارتی، بلکه به عنوان بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی این منطقه، سال‌هاست که مورد احترام مردم جنوب استان فارس و زائران از نقاط مختلف است. اما امروز، حصاری از بافت فرسوده و غبار گرفته، این گوهر معنوی را محاصره کرده است. تصویری که از مسیر ورودی شهر از سمت جهرم و نیز خیابان فاطمیه در اطراف حرم به چشم می‌آید، نه تنها نازیبا و مخروبه است، بلکه زنگ خطری جدی برای ایمنی ساکنان و آینده گردشگری شهر به صدا درآورده است.

 

وضعیت موجود: تهدیدی چندوجهی

خطر ایمنی و آسیب‌های اجتماعی: بافت‌های فرسوده مانند آنچه در اطراف حرم لار مشاهده می‌شود، تنها یک مشکل کالبدی نیستند. این محلات اغلب از زیرساخت‌های شهری مناسب، شبکه‌های آب و فاضلاب استاندارد و دسترسی‌های ایمن محرومند. این کمبودها به‌طور مستقیم سلامت جسمی و روانی ساکنان را تحت تأثیر قرار داده و می‌تواند بسترساز آسیب‌های اجتماعی شود. افزون بر این، استان فارس از جمله مناطق با خطر نسبی زلزله است و استحکام‌بخشی به این بافت‌ها یک ضرورت ایمنی و انسانی است.

فرصت از دست‌رفته گردشگری: تضاد بین فضای معنوی حرم و محیط نابسامان اطراف آن، تجربه زائران و گردشگران را مخدوش می‌کند. در حالی که شهرهایی مانند شیراز با سرمایه‌گذاری بر روی اماکن زیارتی خود مانند حرم شاه چراغ (ع)، این مکان‌ها را به قطب‌های اصلی جذب گردشگر تبدیل کرده‌اند، لار از این فرصت بزرگ عقب مانده است. ساماندهی این محدوده می‌تواند مسیر لار را به یک مقصد گردشگری مذهبی و تاریخی در مسیرهای جنوبی کشور باز کند.

 

راه‌حل: بازآفرینی شهری، رویکردی جامع

تجربه ملی و بین‌المللی نشان می‌دهد که رویکرد مواجهه با چنین بافت‌هایی، تخریب کامل و نوسازی صرف نیست، بلکه بازآفرینی شهری به عنوان یک راهبرد نوین است. بازآفرینی تنها به کالبد توجه نمی‌کند، بلکه ابعاد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی حیات شهری را توأمان مورد نظر قرار می‌دهد.

 

الگوی موفق: احیای بافت تاریخی قم

شهر قم،مشابه لار، دارای بافت‌های تاریخی ارزشمندی در اطراف حرم حضرت معصومه (س) است. طرح‌های بازآفرینی در این شهر با توجه به اقلیم، فرم بومی و سلسله مراتب سنتی محله‌ها و همچنین تلفیق آن با نیازهای امروزی مانند دسترسی‌های مناسب، توانسته ضمن حفظ هویت تاریخی، حیات اجتماعی و اقتصادی را به این محدوده‌ها بازگرداند. این الگو می‌تواند برای لار نیز بومی‌سازی شود.

 

ضرورت هماهنگی و بودجه‌ریزی: موفقیت چنین طرح‌های بزرگی منوط به سه عامل کلیدی است:

هم‌افزایی نهادها: تشکیل ستاد بازآفرینی شهری در سطح استان و شهرستان با حضور نمایندگان دستگاه‌های ملی مانند شرکت بازآفرینی شهری ایران، استانی و محلی (شهرداری، میراث فرهنگی) ضروری است. همان‌طور که در سیاست‌های کلان کشور تأکید شده، هماهنگی نهادی پیش‌شرط موفقیت است.

تخصیص بودجه‌های ملی و استانی: باید از ظرفیت برنامه ملی بازآفرینی شهری و طرح اقدام ملی تولید مسکن استفاده کرد. این برنامه‌ها که ساخت ده‌ها هزار واحد مسکن در بافت‌های فرسوده را هدف قرار داده‌اند، می‌توانند با تسهیلات بانکی ویژه و مشوق‌های مالی به کمک ساکنان و سازندگان در محدوده حرم لار بیایند.

 مشارکت مردم: بدون همراهی و مشارکت ساکنان محلی که اصلی‌ترین ذینفعان هستند، هیچ طرحی به نتیجه پایدار نمی‌رسد. بازآفرینی باید با مشاوره و توانمندسازی جامعه محلی همراه باشد.

 

نتیجه‌گیری: لحظه تصمیم

وضعیت کنونی اطراف حرم امامزاده میر علی بن الحسین (ع) لار، یک بحران خاموش است. این بحران هم‌اکنون نیز بر کیفیت زندگی ساکنان اثر می‌گذارد و در صورت بروز حادثه‌ای طبیعی، می‌تواند به فاجعه‌ای انسانی تبدیل شود. از سوی دیگر، این محدوده دارای بزرگترین فرصت توسعه شهری لار است؛ فرصتی که می‌تواند با تبدیل این منطقه به محیطی آماده، زیبا و جاذب، رونق اقتصادی، هویت‌بخشی تاریخی و رضایت شهروندی را به ارمغان آورد.

زمان آن رسیده که نهادهای ملی، استانی و محلی دست به دست هم دهند و با اختصاص بودجه و تشکیل کارگروهی قوی و عملیاتی، تدوین و اجرای یک طرح جامع بازآفرینی برای حریم حرم لار را در اولویت قرار دهند. این اقدام، تنها یک پروژه عمرانی نیست، بلکه ادای دینی است به پیشگاه آن امامزاده بزرگوار و احترامی است به مردمی که سال‌ها در سایه‌ی این حرم زندگی کرده‌اند. آینده لار در گرو نگاه‌داشت گذشته‌ی آن است.

ف ۱۱۰