چگونگی تأسیس اولین سینما در شهرجدید لار در سال ۱۳۴۵ 

 

دکتر رسول احمدلو/ محقق و مورخ 

مقدمه:

وقوع زلزله ویرانگر چهارم اردیبهشت ۱۳۳۹ در لار، سرآغاز تحولی بنیادین در حیات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی این شهر بود. پس از این رویداد، شهر جدید لار بنیان نهاده شد و به تدریج بسیاری از کارکردها و نهادهای اداری و خدماتی از شهر قدیم به این شهر انتقال یافت.

امروزه بخش عمده‌ای از ادارات دولتی و مراکز خدماتی در شهر جدید لار استقرار یافته‌اند، در حالی که شهر قدیم لار همچنان هویت تاریخی و میراث فرهنگی خود را حفظ کرده است.

در کنار این تحولات، تأسیس سینما در شهر جدید لار در سال ۱۳۴۵ را می‌توان یکی از جلوه‌های گسترش فعالیت‌های فرهنگی و مظاهر زندگی نوین در این شهر دانست. ایجاد این مرکز فرهنگی، علاوه بر فراهم آوردن بستری برای نمایش فیلم، نشان‌دهنده تغییرات اجتماعی و فرهنگی جامعه لار در دهه ۱۳۴۰ و گرایش آن به بهره‌گیری از امکانات و مظاهر جدید تمدن بود. نوشتار حاضر می‌کوشد با بررسی چگونگی تأسیس سینما در شهر جدید لار و مشکلات و موانع پیش روی آن، بخشی از تاریخ فرهنگی معاصر لار را بازخوانی کند.

زمینه‌های تأسیس سینما در شهر جدید لار 

تأسیس سینما در لار در نیمه دوم دهه ۱۳۴۰ش، حاصل تلاش مسئولان محلی و هم‌زمان با شکل‌گیری شهر جدید لار بود. فرماندار لارستان از بدو ورود خود به این شهرستان، همواره درصدد بود تا با تشویق افراد صاحب سرمایه، زمینه ایجاد سینما را فراهم آورد تا ساکنان لار از امکانات تفریحی و فرهنگی محروم نمانند. با وجود این تلاش‌ها، تا مدت‌ها کسی حاضر به سرمایه‌گذاری در این زمینه نشد.

سرانجام بهمن شهریاری، که پیش‌تر تجربه اداره سینما در جهرم و برخی شهرهای دیگر را داشت، آمادگی خود را برای احداث سینما اعلام کرد. درخواست وی در جلسه کمیسیون نمایشات فرمانداری لارستان که در سوم اردیبهشت ۱۳۴۵ با حضور فرماندار، رئیس آموزش و پرورش، رئیس شهربانی و شهردار تشکیل شد، مورد بررسی قرار گرفت. اعضای کمیسیون با تأکید بر این‌که اهالی لار از هرگونه وسیله تفریحی محروم هستند، وجود سینما را ضروری دانستند. همچنین به علت نگرانی از احتمال وقوع زلزله و خطر ناشی از تجمع جمعیت در شهر قدیم، مقرر شد سینما در شهر جدید احداث شود و برای اطمینان خاطر سرمایه‌گذار، تا پنج سال با تأسیس سینمای دیگری موافقت نشود.

 بهمن شهریاری و احداث سینمای لار 

بهمن شهریاری که پیش‌تر در چند شهر دیگر تجربه تأسیس سینما را داشت، در ابتدا تنها قصد داشت یک سالن تابستانی در لار احداث کند، زیرا جمعیت شهر را اندک و تعداد علاقه‌مندان به سینما را محدود می‌دانست. با این حال، به تدریج اقدام به تکمیل مجموعه و احداث سالن زمستانی مجهزی کرد. وی در مکاتبات خود با استانداری فارس میزان سرمایه‌گذاری انجام‌شده را چندین میلیون ریال برآورد کرده و تأکید داشت که مجموعه احداث‌شده از حیث امکانات، در شمار سینماهای آبرومند کشور قرار دارد.

شهریاری همچنین در سال ۱۳۴۶ خواستار واگذاری بخشی از اراضی مخروبه واقع در مقابل باغ نشاط، که متعلق به وزارت کشور بود، شد تا بتواند برای استفاده ساکنان شهر قدیم، سینمای تابستانی احداث کند. فرمانداری لارستان با این درخواست موافقت کرد و با اشاره به بلااستفاده بودن زمین مذکور، از استانداری فارس خواست نظر مساعد وزارت کشور را جلب کند.

 حمایت مسئولان محلی از سینما

اسناد موجود نشان می‌دهد که فرمانداری لارستان، شهرداری، استانداری فارس و جمعیت شیر و خورشید سرخ، از تأسیس و ادامه فعالیت سینما حمایت می‌کردند. این حمایت‌ها ناشی از آن بود که مسئولان محلی، سینما را صرفاً یک فعالیت اقتصادی نمی‌دانستند، بلکه آن را وسیله‌ای برای پر کردن اوقات فراغت مردم و توسعه فعالیت‌های فرهنگی در شهر جدید تلقی می‌کردند.

در همین راستا، تسهیلاتی برای ادامه فعالیت سینما در نظر گرفته شد. برای مدتی، هزینه برق مصرفی و عوارض شهرداری از مؤسسه سینمایی دریافت نشد و مسئولان استانی نیز با تمدید برخی امتیازات، تلاش کردند از تعطیلی تنها مرکز تفریحی شهر جلوگیری کنند.

 رقابت بر سر تأسیس سینمای دوم

اندکی پس از آغاز فعالیت سینمای شهریار، گروهی از اهالی شهر قدیم درصدد برآمدند تا در آن بخش از شهر نیز سینمای دیگری تأسیس کنند. این موضوع با اعتراض بهمن شهریاری مواجه شد، زیرا وی معتقد بود که ایجاد سینمای دوم، با توجه به جمعیت محدود لار، موجب ورشکستگی او خواهد شد.

فرماندار لارستان نیز با تأسیس سینمای جدید مخالفت کرد و در مکاتبات خود با اداره کل فرهنگ و هنر فارس یادآور شد که شهریاری با اتکا به تصمیم کمیسیون نمایشات و وعده عدم صدور مجوز برای دیگر متقاضیان، سرمایه‌گذاری سنگینی انجام داده است. به اعتقاد وی، عدول از این تصمیم، اعتبار دستگاه‌های دولتی را نزد مردم و سرمایه‌گذاران خدشه‌دار می‌کرد.

اداره کل فرهنگ و هنر فارس نیز با اشاره به ظرفیت محدود شهر، وجود دو سینما را فاقد توجیه اقتصادی دانست، هرچند وزارت فرهنگ و هنر تصمیم نهایی را به متقاضیان و پذیرش خطرات احتمالی واگذار کرد.
مشکلات اقتصادی و تداوم فعالیت سینما
با وجود حمایت‌های صورت‌گرفته، فعالیت سینما از نظر اقتصادی با مشکلات فراوانی روبه‌رو شد. هزینه‌های سنگین اجاره فیلم، حقوق کارکنان، هزینه‌های روشنایی و سایر مخارج جاری، موجب شد درآمد حاصل از فروش بلیت پاسخگوی هزینه‌ها نباشد. بهمن شهریاری در نامه‌ای به استاندار فارس تصریح می‌کرد که ادامه فعالیت سینما نه تنها سودی در پی نداشته، بلکه زیان‌های سنگینی را نیز به او تحمیل کرده است.

وی همچنین خاطرنشان می‌ساخت که به دلیل استقبال محدود مردم، ناچار است تقریباً هر دو شب یک بار فیلم‌ها را تعویض کند و همین امر بر هزینه‌های سینما می‌افزاید. از این رو، او خواستار تداوم معافیت‌های مالی و حمایت بیشتر مسئولان شد تا از ورشکستگی و تعطیلی این مؤسسه فرهنگی جلوگیری شود.

 واکنش مسئولان محلی به بحران سینما 

مشکلات مالی سینما، توجه مسئولان محلی را نیز به خود جلب کرد. شهرداری لار در گزارشی به استانداری فارس، سینما را «یگانه وسیله تفریح سالم» برای جمعیت شهر دانست و از درخواست‌های مکرر مردم برای ادامه فعالیت آن سخن گفت. در این گزارش تأکید شده بود که حمایت از چنین مؤسساتی، افزون بر ارتقای سطح فرهنگی و تنویر افکار عمومی، موجب تشویق سرمایه‌گذاران و جلب مشارکت افراد متمکن در عمران و آبادانی شهر خواهد شد.

بدین ترتیب، اسناد مربوط به تأسیس سینما در شهر جدید لار نشان می‌دهد که ایجاد این مرکز فرهنگی، حاصل همکاری سرمایه‌گذاران خصوصی و مسئولان محلی بود. با این حال، محدودیت‌های اقتصادی و جمعیتی شهر، تداوم فعالیت آن را با دشواری‌های فراوان روبه‌رو ساخت و سینمای لار را از همان سال‌های نخست با چالش‌های جدی مواجه کرد.

ف ۱۱۰