برکه‌های بندرعباس و نقش تجار اوزی در ساخت آن‌ها

 

احمد خضری: تاریخ ساخت برکه‌های بندرعباس به دورهٔ صفویه بازمی‌گردد. این برکه‌ها نشانهٔ هویت فرهنگی و شیوهٔ زیست مردم منطقه‌اند. در ساخت آن‌ها بیشتر از سنگ، گل و ملات ساروج استفاده می‌شد. ساروج را خود اهالی تهیه می‌کردند و در برابر رطوبت مقاومت بالایی دارد. مردم بندرعباس تا سال ۱۳۳۰ آب آشامیدنی خود را از برکه‌ها برمی‌داشتند (حسین‌پور، ۱۴۰۱).

پس از بنای شهر بندرعباس، اهالی آب مصرفی را از چاه‌های «نای‌بند» تأمین می‌کردند. سپس تجار اوزی، لاری و گلاری به بندر عباس آمدند و با الگوگرفتن از زادگاه‌های خود، در نقاط مختلف شهر برکه ساختند (نسیم بادگیر، ۱۴۰۰). امروز آنچه به نام «برکه‌های باران» بندرعباس شناخته می‌شود، پنج برکه است که در فضایی سرسبز در خیابان ۲۲ بهمن کنونی قرار دارند (نشاط‌آوران، ۱۳۹۶). از این پنج برکه، سه برکه در محدودهٔ موزهٔ خلیج فارس و دو برکه بیرون از آن است.

یکی از نخستین سازندگان برکه در بندرعباس، مرحوم حاج محمد ناظم‌التجار اوزی بود. برکهٔ او به «برکهٔ ناظمی» شهرت یافت و سال‌ها رفع‌کنندهٔ تشنگی مردم بود. این برکه در کوچهٔ فرهنگ و پشت‌بند مشیر قرار داشت؛ یعنی در ضلع جنوبی محلهٔ سیدکامل و پشت‌بن. امروز اثری از آن نمانده و خیابان شهید جعفری از جای آن می‌گذرد، اما عکس آن را سیاحی اروپایی به نام «آرنولد هیم» منتشر کرده است (آرموس، ۱۴۰۴).
ناظم‌التجار در جوانی برای تجارت به بمبئی رفت و سپس به بندرعباس آمد. او تاجری خیّر و نیکوکار بود و با احداث باغ، حمام و برکه در آبادانی شهر کوشید (حبیبی، ۱۴۰۵).

ناظم‌السلطنه کبابی می‌نویسد که ناظم‌التجار پیش از سال ۱۳۲۰ درگذشت و صد هزار تومان اندوخته داشت، اما در «حزب عمومی» ورشکست شد (صحبت نو، ۱۳۸۶). سدیدالسلطنه از او با عنوان «ناظم‌السلطنهٔ لاری» یاد می‌کند. این نام‌گذاری طبیعی است، چون بیشتر اهالی پیرامون لار، از جمله اوز، گراش، خنج، جویم و حتی بستک، «لاری» خوانده می‌شدند.

دومین برکه‌ای که از اوزی‌ها می‌توان نام برد، «برکهٔ میر شمس‌الدین اوزی» در کوی پلیس است (آرموس، ۱۴۰۴).

**منابع و مآخذ**
۱- حسین‌پور، لاله، برکهٔ گرد، میراث آریا، ۱۳ شهریور ۱۴۰۱
۲- سایت نشاط‌آوران، برکهٔ باران، ۱۲ اسفند ۱۳۹۶
۳- نسیم بادگیر، شمارهٔ ۱۴، زمستان ۱۴۰۰، تاریخچهٔ آب در بندرعباس
۴- سایت آرموس (تاریخ و فرهنگ هرمزگان)، ۱۴۰۴
۵- وبلاگ صحبت نو، سدیدالسلطنه کبابی مینابی و کهنه لاری‌ها، ۲۷ مرداد ۱۳۸۶
۶- گفتگو با استاد احمد حبیبی، شنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵

منبع: اوز امروز

ف ۱۱۰