اوز؛ روایت مردمی‌ترین پایتخت کتاب ایران

 

شهرستان کوچک اِوَز در جنوب فارس، با جمعیتی کمتر از ۵۰ هزار نفر، عنوان نهمین پایتخت کتاب ایران را از آن خود کرد؛ رقابتی که در آن ۱۱۰ شهر متقاضی بودند و اوز با پیشینه‌ای نیم‌قرنی در کتابخوانی، از شهرهای بزرگی چون شاهین‌شهر، ارومیه، قزوین، بهشهر و لاهیجان سبقت گرفت و این موفقیت حاصل عشق و تعهد مردمی است که کتاب را در تاروپود زندگی خود تنیده‌اند.

به گزارش میلاد لارستان به نقل از خبرگزاری ایرنا، شهرستان اوز در استان فارس در اردیبهشت ۱۴۰۴ عنوان نهمین پایتخت کتاب ایران را از آن خود کرد، با این انتخاب، استان فارس نخستین استانی شد که ۲ بار میزبان پایتخت کتاب ایران است؛ پیش از این شیراز در سال ۱۳۹۴ این عنوان را کسب کرده بود.

اوز اما پیش از این نیز نامی آشنا در عرصه کتاب و کتابخوانی بود و از سال ۱۳۹۵، یعنی از دومین دوره جشنواره پایتخت کتاب، حضوری مستمر و پیگیرانه داشت و در طول این سال‌ها، پنج بار به عنوان «شهر خلاق کتاب» و دو بار به عنوان «شهر دوستدار کتاب» انتخاب شده بود.

آنچه که اوز را از دیگر شهرها متمایز می‌کند، نه بزرگی جمعیت یا وسعت جغرافیایی، که عمق و اصالت فرهنگی آن است.

کتاب و کتابخوانی در این شهر سابقه‌ای بیش از نیم قرن دارد و انجمن کتابخانه‌های عمومی آن از پیشتازان تشکیل این انجمن در میان شهرهای فارس و حتی کشور بوده است.

این پیشینه بلند، پایه‌گذار موفقیت‌های اخیر شده و نشان می‌دهد که فرهنگ در این دیار، ریشه‌ای در اعماق تاریخ دارد.

اما راز موفقیت اوز در چیست؟ چرا شهری با این جمعیت اندک توانسته از شهرهای بزرگ و مراکز استان‌ها سبقت بگیرد؟ پاسخ این پرسش را باید در میان مردم اوز جست.

در سخت‌ترین روزها نیز فعالیت های اوز متوقف نشد

فرماندار شهرستان اوز در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا بیان کرد: فرهنگ و فعالیت در سخت‌ترین روزها نیز از حرکت بازنمی‌ایستد، بلکه درست در همین روزهاست که ارزش، کارآمدی و نقش راهبردی خود را بیش از هر زمان دیگری آشکار می‌کند.

فروغ هاشمی افزود: بر همین باور، شهرستان اوز با عزمی راسخ، مسیر خود را برای حفظ و تمدید عنوان پرافتخار «پایتخت کتاب ایران» با جدیت، برنامه‌ریزی و مشارکت مردمی ادامه می‌دهد.

وی ادامه داد: شاید این پرسش مطرح شود که در روزگاری که جامعه با جنگ و دغدغه‌ها و چالش‌های گوناگون روبه‌روست، آیا هنوز کتاب و کتاب‌خوانی و مطالعه برقرار است؟ پاسخ ما روشن و قاطع، آری است، چرا که کتاب، چراغ آگاهی، امید، گفت‌وگو و همبستگی اجتماعی است و جامعه‌ای که پیوند خود را با فرهنگ، تاریخ، هویت و دانایی حفظ کند، از هر بحران، استوارتر، خردمندانه‌تر و امیدبخش‌تر عبور خواهد کرد.

فرماندار اوز با بیان اینکه در شهرستان اوز، فعالیت‌های فرهنگی هیچ‌گاه متوقف نشده و نخواهد شد، گفت: استانداری، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی و نهاد کتابخانه های عمومی، شورای فرهنگ عمومی، شوراها، اداره فرهنگ اسلامی اوز، شهرداری، کتابخانه‌ها، موزه‌ها، دبیرخانه کتاب که متشکل از جمعی افراد اداری و نخبگانی است، انجمن‌های فرهنگی و ادبی، کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد، باشگاه‌های کتاب‌خوانی، کوچه شادی و دیگر مجموعه‌های مردمی همچنان با نشاط و پویایی به فعالیت خود ادامه می‌دهند و هر یک سهمی ارزشمند در گسترش فرهنگ مطالعه و ارتقای سرمایه اجتماعی ایفا می‌کنند.

 

یکی از افتخارات شهرستان اوز، فعالیت مستمر مکتب‌خانه‌ها در شهر و روستاهاست

فرماندار شهرستان اوز با بیان اینکه یکی از افتخارات این شهرستان، فعالیت مستمر مکتب‌خانه‌ها در شهر و روستاهاست، افزود: این مراکز در مساجد و یا به صورت مستقل بی‌وقفه، حتی در گرمای طاقت‌فرسای تابستان، پذیرای همه اقشار ویژه کودکان هستند و آموزش قرآن، اخلاق، مهارت‌های زندگی، کتاب‌خوانی و ارزش‌های فرهنگی را از همان سال‌های نخست زندگی به نسل آینده منتقل می‌کنند.

هاشمی افزود: این استمرار، نشان‌دهنده ایمان مردم اوز به نقش آموزش و فرهنگ در ساختن آینده‌ای روشن است.

وی ادامه داد: امروز این فعالیت‌ها سفیرانی برای فرهنگ و ادب تبدیل شده‌اند؛ فضاهایی سرشار از نشاط، خلاقیت، گفت‌وگو، قصه‌خوانی و کتاب‌خوانی که نسل آینده را با لذت مطالعه، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و هویت فرهنگی پیوند می‌دهند چه به صورت حضوری و چه مجازی و اوقاتی برای فراغت و استراحت است.

وی اضافه کرد: همزمان، حلقه‌های قرآنی، محافل انس با قرآن و جلسات ختم قرآن با استقبال مردم برگزار می‌شود، انجمن‌های ادبی و هنری به فعالیت خود ادامه می‌دهند و در فضای مجازی نیز معرفی کتاب، نقد آثار، روایت تجربه‌های مطالعه و ترویج فرهنگ کتاب‌خوانی، به بخشی از زندگی شهرستان و فعالان فرهنگی و مردم این شهرستان تبدیل شده است.

فرماندار اوز تصریح کرد: در کنار این ظرفیت‌ها، شهرستان اوز گام‌های تازه‌ای نیز برای توسعه زیرساخت‌های فرهنگی برداشته است؛ به‌زودی بخش تخصصی «مادر و کودک» در کتابخانه اندیشه شهرستان افتتاح و مراحل پایانی کتابخانه روستای گلار و شهر کوره نیز در مراحل نهایی است، فضاهایی که با هدف نهادینه کردن فرهنگ مطالعه محیطی مناسب برای خانواده‌ها و همه فراهم می‌آورد.

هاشمی افزود: همچنین به زودی افتتاح سالن هوش مصنوعی، تقویت و تجهیز کتابخانه‌های مدارس با همکاری آموزش و پرورش در دستور کار قرار دارد تا دانش‌آموزان بیش از پیش به منابع مطالعاتی و فعالیت‌های فرهنگی و پژوهشی دسترسی داشته باشند.

وی ادامه داد: کتابخانه‌ خاتون و کتابخانه های تخصصی مساجد نیز به‌عنوان پایگاه‌های فرهنگی محله‌ها، نقش موثری در ترویج کتاب‌خوانی، پژوهش و ارتقای آگاهی عمومی ایفا می‌کنند.

فرماندار شهرستان اوز اظهار کرد: این پویایی، حاصل تلاش مردم فرهنگ‌دوست شهرستان اوز و همراهی ارزشمند علما، فرهیختگان، دبیرخانه پایتخت کتاب، کتابداران، نویسندگان، استادان، معلمان، هنرمندان، خیران، کسبه، فعالان اجتماعی، مدیران گروه‌های فرهنگی و همه کسانی است که باور دارند آینده هر سرزمین بر پایه دانایی، فرهنگ و مشارکت مردمی ساخته می‌شود.

هاشمی با بیان اینکه تمدید عنوان «پایتخت کتاب ایران» برای اوز تنها یک افتخار نیست، گفت: این عنوان مسئولیتی بزرگ برای استمرار این حرکت فرهنگی است؛ این جریان ارزشمند که در سال‌های گذشته توسط دکتر صالحی وزیر کنونی فرهنگ و ارشاد اسلامی و حمایت وزارت کشور، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان شهرداری‌ها و دهیاری شکل گرفت، با اتکا به ظرفیت‌های مردمی، مشارکت نهادهای فرهنگی، آموزشی، اجتماعی و دینی و همراهی شهروندان، در اوز به الگویی موفق از هم‌افزایی فرهنگی تبدیل شده است؛ الگویی که امروز در عرصه ترویج مطالعه، گفت‌وگو، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و سرمایه فرهنگی کشور جایگاه ویژه‌ای یافته است.

وی بیان کرد: بی‌تردید، شهرستان اوز بار دیگر ثابت خواهد کرد که کتاب‌خوانی، مطالعه، پرسشگری و مطالبه‌گری آگاهانه، چه در فضای حقیقی و چه در فضای مجازی، یک برنامه مقطعی نیست، بلکه بخشی از هویت، فرهنگ و سبک زندگی مردم این دیار است.

وی ادامه داد: با تداوم این مسیر، همدلی مردم و حمایت همه نهادها، اوز همچنان پرچم‌دار فرهنگ، دانایی و امید باقی خواهد ماند و شایستگی خود را برای حفظ عنوان ارزشمند «پایتخت کتاب ایران» بیش از پیش به اثبات خواهد رساند.

 

از خانه تا کتابخانه

فرماندار شهرستان اوز بر ضرورت همگرایی میان مسئولان و نهادهای مردمی تاکید کرد و افزود: اوزی‌ها بیش از یک دهه پرفراز و نشیب را با شعار محوری از مکتب‌خانه تا کتابخانه پشت سر گذاشتند و با شعار تحول‌آفرین بخوانیم برای ایران، گستره فعالیت‌های ترویجی خود را فراتر از مرزهای جغرافیایی و حتی بین‌المللی تعریف کردند، به‌طوری که دیگر نه فقط شهرستانی در ۳۵۱ کیلومتری شیراز، بلکه قطبی فرهنگی است تا برای حفظ این جایگاه، کتاب و کتاب‌خوانی به اصلی‌ترین اولویت اجرایی و اجتماعی تبدیل شود.

هاشمی افزود: کتاب در فرهنگ اوز نقشی تمدنی دارد و اسناد تاریخی از اقدامات و رویدادهای کتاب‌محور این شهر در کتابخانه‌های عمومی به نمایش گذاشته شده است.

وی تاکید کرد که کتاب‌محوری در تمام برنامه‌های فرهنگی و حتی مدیریت شهری این منطقه جاری است و این همدلی نه تنها به پیشرفت فرهنگی، که به تقویت حس همبستگی در جامعه نیز کمک کرده است.

اوز نماد دانایی، فرهیختگی و علاقه‌مندی به علم

حسینعلی امیری، استاندار فارس نیز پیشتر، اوز را نماد دانایی، فرهیختگی و علاقه‌مندی به علم توصیف کرد و گفت: فارس با تاریخ غنی و فرهنگی پربار، همواره به عنوان یکی از قطب‌های فرهنگی و علمی کشور شناخته شده است.

وی افزود: انتخاب اوز به عنوان پایتخت کتابخوانی، نه تنها افتخاری برای این دیار، بلکه نشان‌دهنده تعهد و عشق عمیق مردم این شهر به علم و دانش و ترویج فرهنگ کتابخوانی است.

امیری همچنین به نقش فروغ هاشمی در موفقیت اِوَز اشاره کرد و گفت: حضور وی، که پیشتر سکان اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی اوز را بر عهده داشته، در جایگاه فرمانداری این شهرستان، در موفقیت و انتخاب اوز به عنوان پایتخت کتاب ایران بسیار موثر بوده است.

 

اوز، مهد اندیشه و پایتخت کتاب ایران

مهدی رنجبر، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس، با بیان اینکه پایتختی کتاب آغازی برای گسترش فرهنگ مطالعه است، گفت: کسب این عنوان، آغاز راهی طولانی برای شهری است که از سال‌ها پیش به‌عنوان مرکزی فرهنگی و ادبی معرفی شده بود. پایتختی کتاب ایران، تازه سرآغاز راهی است که با تلاش و همگرایی به دست آمده و می‌تواند به دیگر قابلیت‌های گردشگری این شهر بیفزاید تا در مسیر گردشگری ادبی نیز گامی مهم برداشته شود.

رنجبر همچنین با ابراز امیدواری از تداوم همکاری همه دستگاه‌ها و فعالان حوزه کتاب برای حفظ این عنوان، گفت: کتابخوانی زمینه‌ساز رشد و تعالی فرهنگ عمومی جامعه است و سیاست‌های تمرکززدایی دستگاه فرهنگ و هنر فارس، نقش ارزنده‌ای در باروری استعدادهای فرهنگی و هنری دارد.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس ضمن تحسین پویایی فرهنگی اوز، اظهار کرد که اعطای عنوان پایتختی کتاب به اوز، تنها یک رویداد نمادین نبود؛ بلکه محصول سال‌ها مجاهدت فرهنگی مردمان جنوبی است که کتاب را در تار و پود زندگی خود تنیده‌اند و امروز که برای تداوم این مسیر هم ‌قسم شده‌ایم، نگاه‌ها معطوف به بهره‌برداری حداکثری از ظرفیت‌های موجود است.

پایتختی کتاب، مقصد نیست، بلکه مسیری مستمر است

رنجبر در ادامه با تاکید بر لزوم ارتقای شاخص‌های تخصصی افزود: برای تکرار این افتخار، نیازمند همت عمومی در سطح استان هستیم و نباید به آنچه تاکنون دست یافته‌ایم بسنده کنیم، چرا که پایتختی کتاب، مقصد نیست، بلکه مسیری مستمر است و از تمامی دست‌اندرکاران، اصحاب هنر و فعالان عرصه فرهنگ انتظار می‌رود با نگاهی بلندمدت و با تکیه بر خلاقیت، طرح‌های نوآورانه‌ای را پی‌ریزی کنند که بتواند بار دیگر هیات داوران ملی را مبهوت نبوغ فرهنگی مردم فارس کند.

وی افزود: با تمام توان و ظرفیت‌های لجستیکی و معنوی، حامی این حرکت بزرگ هستیم تا آن عنوان فاخر، همچنان بر تارک استان فارس بدرخشد.

 

کتاب‌محوری در تمام برنامه‌های فرهنگی و حتی مدیریت شهری شهرستان اوز جاری است

مسئول دبیرخانه پایتخت کتاب شهر اوز، نیز در این باره گفت: ویژگی ممتاز این شهر، فعالیت خودجوش مردم در حوزه کتاب است.

محمدرسول رفعتی اظهار کرد: این شهر در نهمین دوره انتخاب پایتخت کتاب، چهل طرح جدید به دبیرخانه ارسال کرده که با بالاترین امتیاز به مرحله نهایی راه یافته است.

وی همچنین به ابتکاراتی چون ایجاد قفسه‌های کتاب در محیط‌های کار اشاره کرد و گفت: حتی یک طلافروشی در اِوَز قفسه کتاب راه‌اندازی کرده و به مشتریان خود کتاب امانت می‌دهد.

مسئول دبیرخانه پایتخت کتاب شهر اوز توضیح داد که نه تنها مسئولان و دولتمردان در ترویج کتابخوانی فعالیت می‌کنند، بلکه مردم نیز در این فعالیت‌ها همراهی دارند و بسیاری از برنامه‌هایی که برای پایتخت کتاب طراحی شده، با مشارکت خودجوش مردم اجرا می‌شود و این خاص‌ترین امتیازی است که اوز نسبت به سایر شهرهای کشور دارد.

تنوع فعالیت‌های کتاب‌محور در اوز کم‌نظیر است

آنچه یک شهر یا شهرستان را به پایتختی کتاب ایران می‌رساند، عناوین نیست، بلکه فرهنگ رایج در آن منطقه است که کتاب و کتابخوانی را در بطن زندگی فردی و خانوادگی می‌آورد و این فرهنگ ارزشمند را به نسل آینده می‌آموزد.

محمدحسین فیروزی مدیرکل کتابخانه‌های عمومی فارس، در این باره گفت: فعالیت خیران حوزه کتاب در اوز را نمی‌توان با دیگر شهرها مقایسه کرد چرا که همه کتابخانه‌های عمومی این شهرستان خیرساز است.

فیروزی یادآور شد: وقتی زلزله به برخی از ساختمان‌های اوز آسیب زد، خیران این شهر منتظر اقدام مسئولان دولتی نماندند و برای تعمیر کتابخانه‌های عمومی پیشقدم شدند.

وی همچنین به فعالیت‌های بین‌المللی اوزی‌های کتاب‌دوست اشاره کرد و گفت: بسیاری از مردم و خیران اوز در کشورهای حوزه خلیج فارس زندگی یا کار می‌کنند و اقدامات ارزشمندی برای تقویت کتاب و کتابخوانی در آن مناطق انجام داده‌اند.

به گفته مدیرکل کتابخانه‌های عمومی فارس، رویدادهای فرهنگی مرتبط با کتاب در این شهر تنها محدود به گروه‌های سنی کودکان و دانش‌آموزان نیست، بلکه زنان و مردان، جوانان و کهنسالان همگی در این رویدادها مشارکتی فعال دارند.

عشق و تعهد مردم به کتاب، یک شهر را پایتخت کتاب می‌کند

اوز با این انتخاب، ثابت کرد که حتی کوچک‌ترین شهرها، اگر اراده و مشارکت مردمی داشته باشند، می‌توانند به قطب‌های فرهنگی کشور تبدیل شوند.

این شهر که در دل اقلیمی کم‌آب اما سرشار از سرمایه‌های فکری و اجتماعی جای گرفته، امروز به نقطه تمرکز نگاه فرهنگی کشور تبدیل شده است و نام خود را در کنار شهرهایی چون اهواز، نیشابور، بوشهر، کاشان، یزد، شیراز، سنندج و سمنان در فهرست پایتخت‌های کتاب ایران ثبت کرده است.

راهی که مردم اوز در آن گام نهاده‌اند، نشان می‌دهد که فرهنگ، هیچ گاه به وسعت جغرافیا یا جمعیت گره نخورده است و آنچه که یک شهر را به پایتختی کتاب می‌رساند، عشق و تعهد مردمی است که کتاب را بخشی از هویت خود می‌دانند.

ف ۱۱۰