تاریخی که نباید فراموش کرد؛ وقتی مورخان آمریکایی از شکوه ایران می گویند

 

 

دکتر مهدی اسماعیلی، مدرس تاریخ:

در پژوهش های مورخان برجسته آمریکایی، ایران همواره به عنوان یکی از کهن ترین و با نفوذترین کانون های تمدنی جهان معرفی شده است.

ریچارد نلسون فرای، ایران شناس و استاد دانشگاه هاروارد، بارها تاکید می کند که تمدن ایران “یکی از پایدارترین فرهنگ های بشری است که توانست از دوران باستان تا عصر اسلامی، هویت فرهنگی منسجم خود را حفظ و باز تولید کند.”

او در کتاب میراث ایران می نویسد: “ایران نه تنها در شکل گیری فرهنگ خاورمیانه، بلکه در تمدن جهانی نقش محوری داشته است. میراث فکری و اداری ایرانیان در امپراتوری های پس از خود ادامه یافت و بر آنها اثر عمیق برجای گذاشت.”

آرتور کریستن سن هر چند اهل دانمارک است، اما تحلیل های او توسط محققان آمریکایی تداوم یافته و تایید شده است. او ایران را “پدیده ای زنده با ابعاد اجتماعی و فرهنگی و اسطوره ای می داند.”

اما از میان مورخان آمریکایی، آلبرت اولمستد یکی از کسانی است که در کتاب “تاریخ امپراتوری پارس انتشارات دانشگاه شیکاگو” ساختار سیاسی و انسانی شاهنشاهی هخامنشی را یکی از پیشرفته ترین نظام های کلاسیک می داند. به گفته او: “ایرانیان نخستین ملت در تاریخ بودند که امپراتوری را بر پایه تحمل فرهنگی، سازمان اداری کارآمد و مفهوم حقوق جهانی انسانی بنا کردند.”

از نگاه پیر بریانت، ایران شناس فرانسوی که آثارش در دانشگاه های آمریکا تدریس می شود و بسیاری از تحلیل های او توسط مورخین آمریکایی اقتباس شده، شکوه هخامنشیان نتیجه پیوند “قدرت نظامی” ، “مدیریت اداری” و “احترام به تنوع قومی” بوده است.

مورخین دیگر آمریکایی که تاریخ خاورمیانه را کار کرده اند مانند بروس لینکلن و استیون رینولدز، این تحلیل را تایید و نقش ایران را در ایجاد “نخستین الگوی امپراتوری فراملی” برجسته می کنند.

در حوزه فرهنگ و اندیشه، ریموند شاپر و توماس بارفیلد، ایران را یکی از تمدن هایی می دانند که بین شرق و غرب حلقه پیوند ایجاد کرد. بارفیلد در کتاب امپراتوری جاده ابریشم انتشارات دانشگاه پرینستون می نویسد: “ایران مرکز تعاملات فکری، هنری و اقتصادی دنیای قدیم بود، هیچ تمدن دیگری به اندازه ایران نقش میانجی میان فرهنگ های یونانی، هندی، ترک و عرب ایفا نکرد.”

یکی از مشهورترین ارزیابی ها متعلق به ویل دورانت فیلسوف و مورخ نامی آمریکایی است. او در جلد اول کتاب “داستان تمدن” می نویسد: “ایرانیان از طریق اخلاق، دین، معماری و اداره حکومت، تمدن جهانی را دگرگون کردند. شکوه شاهنشاهی آنان نه تنها در قدرت بلکه در انسانیت و تساهل بود.”

در مجموع، پژوهش های مورخان آمریکایی، تصویر ایران را نه یک قدرت صرفا نظامی، بلکه یک تمدن فرهنگی، اداری تاثیر گذار بر تاریخ جهان معرفی می کند.

در این نوشتار از کتاب های میراث ایران، تاریخ امپراتوری پارس، داستان تمدن جلد نخست، دین امپراتوری و شکنجه، امپراتوری‌های جادهٔ ابریشم، از کوروش تا اسکندر(که به‌طور گسترده در دانشگاه‌های آمریکا تدریس می‌شود) بهره گرفته شده است.

ف ۱۱۰