کاروانسرای مخروبه گود ایوان، شاهدی بر پیشینه راه تاریخی جهرم–لار پیش از عصر شاه عباس؟ 

 دکتر رسول احمدلو:

در بررسی‌های میدانی نگارنده  بقایای یک کاروانسرای مخروبه در منطقه گود ایوان، در حدود ۶۰ کیلومتری شمال لار شناسایی شد.

اهمیت این بنا از آن روست که تاکنون نامی از آن در منابع شناخته‌شده دوره صفوی سفرنامه‌ها و متون مربوط به راه‌های جنوب فارس به دست نیامده است.

بر اساس دیدگاه رایج، مسیر کنونی جهرم–لار از طریق بریز، از جمله راه‌هایی است که در دوره شاه عباس صفوی احداث یا ساماندهی شده است. با این حال وجود یک کاروانسرا در امتداد این مسیر این احتمال را مطرح می‌کند که این راه پیش از اصلاحات راهسازی عصر شاه عباس نیز مورد استفاده کاروان‌ها بوده است و اقدامات حکومت صفوی بیش از آنکه به ایجاد راهی کاملاً جدید بینجامد، در جهت مرمت، توسعه و سازمان‌دهی یک مسیر قدیمی انجام گرفته باشد.

البته صرف وجود این کاروانسرا برای اثبات قدمت مسیر کافی نیست و تعیین تاریخ ساخت بنا نیازمند مطالعات معماری، باستان‌شناختی و بررسی یافته‌های سطحی، به‌ویژه سفال‌ها و مصالح ساختمانی، است. همچنین مقایسه ویژگی‌های معماری این بنا با دیگر کاروانسراهای شناخته‌شده منطقه می‌تواند در تعیین دوره ساخت آن نقش مهمی ایفا کند.

با وجود این شناسایی کاروانسرای گود ایوان یک پرسش پژوهشی مهم را مطرح می‌کند: آیا مسیر بریز–گود ایوان–لارستان پیش از اصلاحات راهسازی شاه عباس نیز یکی از شاخه‌های فعال راه‌های ارتباطی میان فارس و بنادر خلیج فارس بوده است؟ پاسخ به این پرسش می‌تواند در بازنگری شبکه راه‌های تاریخی جنوب فارس و تبیین سیر تحول ارتباطات زمینی میان فارس و سواحل خلیج فارس مؤثر باشد.

ازاین‌رو، کاروانسرای گود ایوان را می‌توان شاهدی بالقوه بر وجود یک مسیر ارتباطی قدیمی‌تر دانست؛ فرضیه‌ای که صحت آن نیازمند پژوهش‌های میدانی و اسنادی تکمیلی است.

ف ۱۱۰